Pháp luật về hợp đồng tín dụng ngân hàng

 

1. Khái niệm, đặc điểm của hợp đồng tín dụng ngân hàng.

1.1. Khái niệm hợp đồng tín dụng ngân hàng

Về bản chất, hợp đồng ghi nhận thỏa thuận của hai hay nhiều bên làm phát sinh, thay đổi, chấm dứt quyền và nghĩa vụ của các bên. Theo đó, hợp đồng tín dụng là sự thỏa thuận bằng văn bản giữa Tổ chức tín dụng (bên cho vay) với tổ chức, cá nhân có đủ những điều kiện do luật định (bên vay). Căn cứ vào hợp đồng, tổ chức tín dụng chuyển giao một số tiền cho bên vay sử dụng trong một thời hạn nhất định, với điều kiện hoàn trả cả gốc và lãi.

Hợp đồng tín dụng phải có nội dụng về điều kiện vay, mục đich sử dụng vốn vay, phương thức cho vay, số vốn vay, lãi suất, thời hạn cho vay, hình thức bảo đảm, giá trị tài sản bảo đảm, phương thức trả nợ và những cam kết khác được các bên thoả thuận.

Hợp đồng tín dụng ngân hàng có đặc điểm sau:

– Hợp đồng tín dụng ngân hàng luôn luôn được lập thành văn bản. Hợp đồng tín dụng ngân hàng đa phần là hợp đồng theo mẫu. Tên gọi có thể là: Hợp đồng tín dụng; Hợp đồng vay; Khế ước vay vốn; hoặc phụ thuộc vào thời hạn vay, mục đích vay, hợp đồng có thể có thêm các cụm từ: “ngắn hạn”; “trung hạn”; “dài hạn”; “đồng Việt Nam”; “ngoại tệ”; “tiêu dùng”; “đầu tư”…

-Hợp đồng tín dụng ngân hàng có đối tượng là những khoản vốn được thể hiện dưới hình thức tiền tệ.

-Hợp đồng tín dụng ngân hàng là hợp đồng song vụ. Hợp đồng tín dụng có thể được công  chứng, chứng thực phụ thuộc vào sự thỏa thuận của các bên.

2 Chủ thể tham gia quan hệ hợp đồng tín dụng:

Quan hệ pháp luật tín dụng ngân hàng là quan hệ tài sản – hàng hóa phát sinh trong quá trình sử dụng vốn tạm thời giữa tổ chức tín dụng và các tổ chức, cá nhân theo nguyên tắc có hoàn trả, dựa trên cơ sở tín nhiệm hoặc có sự bảo đảm, được các qui phạm pháp luật điều chỉnh. Tham gia quan hệ này có it nhất gồm hai chủ thể: là bên cho vay và bên đi vay.

-Bên cho vay:

  • •Luôn là tổ chức tín dụng. Có thể là ngân hàng có thể là tổ chức tín dụng  phi ngân hàng.
  • •Có thể là một hoặc nhiều tổ chức tín dụng (trường hợp cho vay hợp vốn) thỏa mãn điều kiện:

+  Được thành lập và hoạt động theo luật các tổ chức tín dụng và các pháp luật liên quan.

+  Có chức năng hoạt động, kinh doanh tín dụng

Bên đi vay (Khách hàng). Bao gồm:

+Nhóm khách hàng thứ nhất: Các pháp nhân:

  • •doanh nghiệp nhà nước,
  • •hợp tác xã
  • •công ty trách nhiệm hữu hạn, (01 thành viên; từ 02-50 thành viên)
  • •công ty cổ phần,
  • •Công ty hợp danh
  • •doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và
  • •các tổ chức khác

+Nhóm khách hàng thứ hai:

  • •Cá nhân;
  • • Hộ gia đình;
  • • Tổ hợp tác;
  • • Doanh nghiệp tư nhân;

+Nhóm khách hàng thứ ba: Các pháp nhân và cá nhân nước ngoài.

Bên đi vay phải thỏa mãn các điều kiện liên quan đến năng lực chủ thể, mục đích sử dụng vốn vay, khả năng thanh toán khoản vay…

Điều kiện về năng lực chủ thể.

a) Đối với khách hàng vay là pháp nhân và cá nhân Việt Nam:

– Pháp nhân phải có năng lực pháp luật dân sự;

– Cá nhân và chủ doanh nghiệp tư nhân phải có năng lực pháp luật và năng lực hành vi dân sự;

– Đại diện của hộ gia đình phải có năng lực pháp luật và năng lực hành vi dân sự;

– Đại diện của tổ hợp tác phải có năng lực pháp luật và năng lực hành vi dân sự;

– Thành viên hợp danh của công ty hợp danh phải có năng lực pháp luật và năng lực hành vi dân sự;

b) Đối với khách hàng vay là pháp nhân và cá nhân nước ngoài:

-Năng lực pháp luật dân sự và năng lực hành vi dân sự theo quy định pháp luật của nước mà pháp nhân đó có quốc tịch hoặc cá nhân đó là công dân, nếu pháp luật nước ngoài đó được Bộ Luật Dân sự của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, các văn bản pháp luật khác của Việt Nam quy định hoặc được điều ước quốc tế mà Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam ký kết hoặc tham gia quy định.

Điều kiện về mục đích sử dụng vốn vay hợp pháp.

-Sử dụng vốn vay vào những lĩnh vực pháp luật không cấm.

-Sử dụng vốn để kinh doanh, bên đi vay phải có đăng ký kinh doanh, sử dụng vốn kinh doanh đúng lĩnh vực, ngành nghề đăng ký.

-Trong trường hợp sử dụng vốn đầu tư vào các họat động kinh doanh có điều  kiện phải thỏa mãn các điều kiện luật định.

Điều kiện về khả năng tài chính đảm bảo trả nợ trong thời hạn cam kết.

-Cơ sở xác định khả năng tài chính: báo cáo tài chính có kiểm toán, vốn tự có…

-Trách nhiệm cung cấp các thông tin về tình hình và năng lực tài chính.

Các điều kiện khác:

-Có dự án đầu tư, phương án sản xuất, kinh doanh, dịch vụ khả thi và có hiệu quả; hoặc có dự án đầu tư, phương án phục vụ đời sống khả thi và phù hợp với quy định của pháp luật.

-Thực hiện các quy định về bảo đảm tiền vay theo quy định của Chính phủ và hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

Các lưu ý:

Tổ chức tín dụng không được cho vay các nhu cầu vốn sau đây:

– Để mua sắm các tài sản và các chi phí hình thành nên tài sản mà pháp luật cấm mua bán, chuyển nhượng, chuyển đổi;

-Để thanh toán các chi phí cho việc thực hiện các giao dịch mà pháp luật cấm;

-Để đáp ứng các nhu cầu cho các giao dịch mà pháp luật cấm.

Tổ chức tín dụng cần tuân thủ quy định về giới hạn cho vay

-Tổng dư nợ cho vay đối với một khách hàng không được vượt quá 15% vốn tự có của chính tổ chức tín dụng đó, trừ trường hợp đối với những khoản cho vay từ các nguồn vốn uỷ thác của Chính phủ, của các tổ chức và cá nhân.

-Trường hợp nhu cầu vốn của một khách hàng vượt quá 15% vốn tự có cuả tổ chức tín dụng hoặc khách hàng có nhu cầu huy động vốn từ nhiều nguồn thì các tổ chức tín dụng cho vay hợp vốn theo quy định của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

– Trong trường hợp đặc biệt, tổ chức tín dụng chỉ được cho vay vượt quá mức giới hạn cho vay quy định khi được Thủ tướng Chính phủ cho phép đối với từng trường hợp cụ thể.

-Việc xác định vốn tự có của các tổ chức tín dụng để làm căn cứ tính toán  giới hạn cho vay thực hiện theo quy định của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

Những trường hợp không được cho vay

– Tổ chức tín dụng không được cho vay đối với khách hàng trong các trường hợp sau đây:

+Thành viên Hội đồng quản trị, Ban kiểm soát, Tổng giám đốc(Giám đốc), Phó Tổng giám đốc), (phó Giám đốc)  của tổ chức tín dụng;

+ Cán bộ, nhân viên của chính tổ chức tín dụng đó thực hiện nhiệm vụ thẩm định, quyết định cho vay;

+ Bố, mẹ, vợ, chồng, con của thành viên Hội đồng quản trị, Ban kiểm soát, Tổng giám đốc (Giám đốc), Phó tổng giám đốc (Phó giám đốc).

Tuy nhiên, các quy định trên không áp dụng đối với các tổ chức tín dụng hợp tác. Điều này xuất phát từ bản chất của tổ chức tín dụng hợp tác.

Những trường hợp hạn chế cho vay

Tổ chức tín dụng không được cho vay không có bảo đảm, cho vay với những điều kiện ưu đãi về lãi suất, về mức cho vay đối với những đôi tượng sau đây:

– Tổ chức kiểm toán, Kiểm toán viên có trách nhiệm kiểm toán tại tổ chức tín dụng cho vay; Thanh tra viên thực hiện nhiệm vụ thanh tra tại tổ chức tín dụng cho vay; Kế toán trưởng của tổ chức tín dụng cho vay;

-Các cổ đông lớn của tổ chức tín dụng;

– Doanh nghiệp có một trong những đối tượng quy định tại khoản 1 Điều 77 của Luật Các tổ chức tín dụng sở hữu trên 10% vốn điều lệ của doanh nghiệp đó.

3. Thủ tục, trình tự ký kết hợp đồng tín dụng ngân hàng

* Hồ sơ vay vốn

– Khi có nhu cầu vay vốn, khách hàng gửi cho tổ chức tín dụng giấy đề nghị vay vốn và các tài liệu cần thiết chứng minh đủ điều kiện vay vốn.

-Khách hàng phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác và hợp pháp của các tài liệu gửi cho tổ chức tín dụng

-Dưới góc độ pháp lý, Giấy đề nghị vay vốn là “đề nghị ký kết hợp đồng”.

*Thẩm định hồ sơ vay vốn :

Đây là một giai đoạn mang tính nghiệp vụ và rất quan trọng trong việc hạn chế rủi ro tín dụng. Thông thường mỗi Tổ chức tín dụng tuỳ theo cơ cấu tổ chức và phân định chức năng thẩm định dự án.

Công việc thẩm định bao gồm :

– Khả năng tài chính

– Tính khả thi của dự án

-Uy tín của khách hàng

– Biện pháp bảo đảm tín dụng

Trong trường hợp cần thiết Tổ chức tín dụng có thể thành lập hội đồng thẩm định hoặc thuê, trưng cầu các cơ quan chuyên môn để thẩm định.

*Quyết định cho vay:

Trên cơ sở kết luận về khả năng tài chính; tính khả thi của dự án đầu tư, mục đích tiêu dùng, sinh họat…cá nhân có thẩm quyền (Trường phòng Tín dụng; phó giám đốc; giám đốc chi nhánh…) quyết định cho vay

Tổ chức tín dụng quy định cụ thể và niêm yết công khai thời hạn tối đa phải thông báo quyết định cho vay hoặc không cho vay đối với khách hàng, kể từ khi nhận được đầy đủ hồ sơ vay vốn và thông tin cần thiết của khách hàng. Trường hợp quyết định không cho vay, tổ chức tín dụng phải thông báo cho khách hàng bằng văn bản, trong đó nêu rõ căn cứ từ chối cho vay.

*Ký kết hợp đồng tín dụng.

-Hợp đồng tín dụng đa số là được ký trực tiếp hoặc.

  • •trực tiếp: các bên ký kết  và ràng buộc các bên phải cử người thanm gia đàm phán
  • •Gián tiếp dưới sự hỗ trợ của Internet; Fax; telex…và các phương tiện khác.

4. Nội dung hợp đồng tín dụng[1]

Hợp đồng tín dụng phải đảm bảo các nội dụng về:

– Điều khoản về điều kiện vay vốn

– Điều khoản về đối tượng hợp đồng, số tiền vay;

– Điều khoản về phương thức cho vay,

– Điều khoản về thời hạn sử dụng vốn vay.

– Điều khoản về lãi suất

– Điều khoản về mục đích sử dụng vốn vay

– Điều khoản về phương thức thanh toán tiền vay vốn và lãi

– Điều khoản về giải quyết tranh chấp hợp đồng

Nếu hợp đồng tín dụng được ký kết có điều kiện bảo đảm bằng tài sản như cầm cố, thế chấp, bảo lãnh các bên có thể thỏa thuận một điều khoản riêng rẽ nằm trong hợp đồng tín dụng hoặc có thể lập một hợp đồng riêng biệt.

*Một số điều khoản cần lưu ý:

  • Điều khoản về Thời hạn cho vay.

Theo qui định pháp luật, Tổ chức tín dụng và khách hàng căn cứ vào chu kỳ sản xuất, kinh doanh, thời hạn thu hồi vốn của dự án đầu tư, khả năng trả nợ của khách hàng và nguồn vốn  cho vay của tổ chức tín dụng để thoả thuận về thời hạn cho vay.

Đối với các pháp nhân Việt Nam và nước ngoài, thời hạn cho vay không quá thời hạn hoạt động còn lại theo quyết định thành lập hoặc giấy phép hoạt động tại Việt Nam;
Đối với cá nhân nước ngoài, thời hạn cho vay không vượt quá thời hạn được phép sinh sống, hoạt động tại Việt Nam.

Cách thức thể hiện kỳ hạn vay trên hợp đồng:

-“Thời hạn vay là ….. Tháng, kể từ ngày bên vay nhận tiền lần đầu”.

-“Thời hạn vay là …. Tháng, kể từ ngày… tháng… năm… đến ngày… Tháng…năm…”.

-“Bên vay phải trả hết nợ trong thời gian … Tháng (ngày), kể từ ngày nhận vốn vay.”

-“Thời hạn vay là … Tháng. Hạn trả cuối cùng là ngày…. Tháng…. Năm…”.

-“Thời hạn vay là … Tháng, kể từ ngày Hợp đồng này có hiệu lực” (áp dụng cho trường hợp cho vay từng lần).

-Thời hạn cho vay là…tháng, kể từ ngày rút vốn đến ngày trả xong nợ tính cho từng lần rút vốn (theo giấy nhận nợ).

  • Điều khoản về lãi suất:

Lãi suất tín dụng là khoản tiền  thường được tính  bằng tỷ lệ phần trăm trên tổng số tiền vay mà người đi vay phải trả cho người cho vay  trong thời gian một tháng, một năm

– Mức lãi suất cho vay do tổ chức tín dụng và khách hàng thoả thuận phù hợp với quy định của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

– Mức lãi suất áp dụng đối với khoản nợ gốc quá hạn do tổ chức tín dụng ấn định và thoả thuận với khách hàng trong hợp đồng tín dụng nhưng không vượt quá 150% lãi suất cho vay áp dụng trong thời hạn cho vay đã được ký kết hoặc điều chỉnh trong hợp đồng tín dụng.

  • Điều khoản về chuyển nợ quá hạn.

-Trường hợp khách hàng không trả được nợ gốc đúng kỳ hạn đã thoả thuận trong hợp đồng tín dụng và có văn bản đề nghị thì tổ chức tín dụng xem xét cho điều chỉnh kỳ hạn trả nợ.

– Trường hợp khách hàng không trả nợ hết nợ gốc trong thời hạn cho vay và có văn bản đề nghị gia hạn nợ, thì tổ chức tín dụng xem xét gia hạn nợ.

-Thời hạn gia hạn nợ :

+đối với cho vay ngắn hạn tối đa bằng 12 tháng,

+ đối với cho vay trung hạn và dài hạn tối đa bằng 1/2 thời hạn cho vay đã thoả thuận trong hợp đồng tín dụng.

+Trường hợp khách hàng đề nghị gia hạn nợ quá các thời hạn này do nguyên nhân khách quan và tạo điều kiện cho khách hàng có khả năng trả nợ, thì Chủ tịch Hội đồng quản trị hoặc Tổng giám đốc (Giám đốc) tổ chức tín dụng xem xét quyết định và báo cáo ngay Ngân hàng Nhà nước Việt Nam sau khi thực hiện.

-Điều chỉnh kỳ hạn trả nợ lãi, gia hạn trả nợ lãi:

+ Trường hợp khách hàng không trả nợ lãi đúng kỳ hạn đã thoả thuận trong hợp đồng tín dụng và có văn bản đề nghị điều chỉnh kỳ hạn trả nợ lãi, thì tổ chức tín dụng xem xét quyết định điều chỉnh kỳ hạn trả nợ lãi.

+Trường hợp khách hàng không trả hết nợ lãi trong thời hạn cho vay đã thoả thuận trong hợp đồng tín dụng và có văn bản đề nghị gia hạn nợ lãi, thì tổ chức tín dụng xem xét quyết định thời hạn gia hạn nợ lãi.

+Thời hạn gia hạn nợ lãi áp dụng theo thời hạn gia hạn nợ gốc

-Điều khoản về kỳ hạn trả nợ.

+Nợ gốc: trả khi đến hạn hoặc trả khi kết thúc kỳ hạn gia hạn (nếu có). Nếu không trả nợ, ngân hàng tự động chuyển sang nợ quá hạn. Một số ngân hàng chuyển sang nợ quá hạn toàn bộ dư nợ gốc thực tế theo hợp đồng nhưng chỉ tính lãi suất quá hạn đối với phần dư nợ gốc quá hạn

+Đối với việc quá hạn trả  lãi: các bên có thể thỏa thuận áp dụng hình thức phạt chậm trả tính theo ngày hoặc lãi suất phạt đối với khoản lãi chậm trả.

  • Điều khoản về phương thức vay:

Tổ chức tín dụng thoả thuận với khách hàng vay việc áp dụng các phương thức cho vay, việc lựa chọn phương thức phải được thể hiện trong hợp đồng;

– Cho vay từng lần; Mỗi lần vay vốn khách hàng và tổ chức tín dụng thực hiện  thủ tục vay vốn cần thiết và ký kết hợp đồng tín dụng.

– Cho vay theo hạn mức tín dụng: Tổ chức tín dụng và khách hàng xác định và thoả thuận một hạn mức tín dụng duy trì trong một khoảng thời gian nhất đình.

– Cho vay theo dự án đầu tư  Tổ chức tín dụng cho khách hàng vay vốn để thực hiện các dự án đầu tư phát triển sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và các dự án đầu tư phục vụ đời sống.

– Cho vay hợp vốn: Một nhóm tổ chức tín dụng cùng cho vay đối với một dự án vay vốn hoặc phương án vay vốn của khách hàng; trong đó, có một tổ chức tín dụng làm đầu mối dàn xếp, phối hợp với các tổ chức tín dụng khác.

– Cho vay trả góp: Khi vay vốn, tổ chức tín dụng và khách hàng xác định và thoả thuận số lãi vốn vay phải trả cộng với số nợ gốc được chia ra để trả nợ theo nhiều kỳ hạn trong thời hạn cho vay.

– Cho vay theo hạn mức tín dụng dự phòng: Tổ chức tín dụng cam kết đảm bảo sẵn sàng cho khách hàng vay vốn trong phạm vi hạn mức tín dụng nhất định. Tổ chức tín dụng và khách hàng thoả thuận thời hạn hiệu lực của hạn mức tín dụng dự phòng, mức phí trả cho hạn mức tín dụng dự phòng.

– Cho vay thông qua nghiệp vụ phát hành và sử dụng thẻ tín dụng: Tổ chức tín dụng chấp thuận cho khách hàng được sử dụng số vốn vay trong phạm vi hạn mức tín dụng để thanh toán tiền mua hàng hoá, dịch vụ  và rút tiền mặt tại máy rút tiền tự động hoặc điểm ứng tiền mặt là đại lý của tổ chức tín dụng.

– Cho vay theo hạn mức thấu chi: Là việc cho vay mà tổ chức tín dụng thoả thuận bằng văn bản chấp thuận cho khách hàng chi vượt số tiền có trên tài khoản thanh  toán của khách hàng phù hợp với các quy định của Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam về hoạt động thanh toán qua các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán.

  • Điều khoản về quyền và nghĩa vụ của khách hàng.

– Khách hàng vay có quyền:

+ Từ chối các yêu cầu của tổ chức tín dụng không đúng với các thoả thuận trong hợp đồng tín dụng;

+ Khiếu nại, khởi kiện việc vi phạm hợp đồng tín dụng theo quy định của pháp luật;

-Khách hàng vay có nghĩa vụ:

+Cung cấp đầy đủ, trung thực các thông tin, tài liệu liên quan đến việc vay vốn và chịu trách nhiệm về tính chính xác của các thông tin, tài liệu đã cung cấp;

+Sử dụng vốn vay đúng mục đích, thực hiện đúng các nội dung đã thoả thuận trong hợp đồng tín dụng và các cam kết khác;

+ Trả nợ gốc và lãi vốn vay theo thoả thuận trong hợp đồng tín dụng;

+ Chịu trách nhiệm trước pháp luật khi không thực hiện đúng những thoả thuận về việc trả nợ vay và thực hiện các nghĩa vụ bảo đảm nợ vay đã cam kết trong hợp đồng tín dụng.

-Tổ chức tín dụng có quyền:

+ Yêu cầu khách hàng cung cấp tài liệu chứng minh dự án đầu tư,  phương án sản xuất, kinh doanh, dịch vụ hoặc dự án đầu tư, phương án phục vụ đời sống khả thi, khả năng tài chính của mình và của người bảo lãnh trước khi quyết định cho vay;

+ Từ chối yêu cầu vay vốn của khách hàng nếu thấy không đủ điều kiện vay vốn, dự án vay vốn hoặc phương án vay vốn không có hiệu quả, không phù hợp với quy định của Pháp luật hoặc tổ chức tín dụng không có đủ nguồn vốn để cho vay.

+ Kiểm tra, giám sát quả trình vay vốn, sử  dụng vốn vay và trả nợ của khách hàng;

+ Chấm dứt việc cho vay, thu hồi nợ trước hạn khi phát hiện khách hàng cung cấp thông tin sai sự thật, vi phạm hợp đồng tín dụng;

+Khởi kiện khách hàng vi phạm hợp đồng tín dụng hoặc người bảo lãnh theo quy định của pháp luật.

+ Khi đến hạn trả nợ mà khách hàng không trả nợ, nếu các bên không có thoả thuận khác, tổ chức tín dụng có quyền xử lý tài sản bảo đảm vốn vay theo sự thoả thuận trong hợp đồng để thu hồi nợ theo quy định của pháp luật hoặc yêu cầu người bảo lãnh thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh đối với trường hợp khách hàng được bảo lãnh vay vốn;

+ Miễn, giảm lãi vốn vay, gia hạn nợ, điều chỉnh kỳ hạn nợ; mua bán nợ theo quy định của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và thực hiện việc đảo nợ, khoanh nợ, xoá nợ theo quy định của Chính phủ và hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

-Tổ chức tín dụng có nghĩa vụ:

+ Thực hiện đúng thoả thuận trong hợp đồng tín dụng;

+ Lưu giữ hồ sơ tín dụng phù hợp với quy định của pháp luật.


[1] Điều 51 Luật Các Tổ chức tín dụng

 


Các từ khóa trọng tâm hoặc các thuật ngữ liên quan đến bài viết trên:
  • đối tượng của hợp đồng tín dụng
  • ,