Phát triển và khoa học phát triển – tiền thân của khoa học phát triển bềnh vững

Trong định nghĩa khái quát về phép biện chứng duy vật, Friedrich Engels cho rằng: “Phép biện chứng duy vật là lý luận và phương pháp luận khoa học để  nhận thức  và cải tạo  thế giới; là khoa học về mối liên hệ và những quy luật phổ biến của sự vận động, phát triển  của tự nhiên, XH và tư duy”. Nó nhấn mạnh đến hai nguyên lý cơ bản đó là nguyên lý về mối liên hệ phổ biếnnguyên lý về sự phát triển.

Mối liên hệ phổ biến dùng để chỉ tính phổ biến của các mối liên hệ của các sự vật, hiện tượng của thế giới, đó là các mối liên hệ giữa các mặt đối  lập, nguyên nhân và kết  quả, tất  nhiên và ngẫu nhiên, nội dung và hình thức, lượng và chất, khẳng định và phủ  định, cái chung và cái riêng, bản chất và hiện tượng,…

Trong phép biện chứng, khái niệm phát triển dùng để chỉ quá trình vận động của sự vật theo khuynh hướng đi lên: từ trình độ thấp đến trình độ cao, từ kém hoàn thiện đến   hoàn thiện hơn. Phát triển cũng là quá trình phát sinh và giải quyết mâu thuẫn khách quan vốn có của sự vật, là quá trình thống nhất giữa phủ định các nhân tố tiêu cực và kế thừa nâng cao nhân tố tích cực từ sự vật cũ trong hình thái mới của sự vật.

Tuy nhiên, vấn đề phát triển đang là vấn đề làm suy tư trăn trở cho toàn nhân loại. Hàng loạt các chương trình, dự án phát triển đã đề ra, từ các các chương trình, dự án phát triển khoa học, công nghệ đến phát triển KT; chương trình phát triển XH; phát triển nông nghiệp, phát triển nông thôn; phát triển con người… nhưng điều cốt lõi là vấn đề phát triển cần trở thành những lý thyết phát triển với nhiều dạng khác nhau, làm tiền đề cho mô hình phát triển KT, XH. Đã có nhiều mô hình có tác dụng và hiệu quả đối với sự phát triển    trong những khoảng thời gian và ở những không gian nhất định. Song cũng có những dự    án đi theo những lý thuyết phát triển không hợp lý và mắc phải những sai lầm: (i) Cắt chia XH thành các mặt tách rời nhau một cách siêu hình trong khi XH vốn mang tính toàn diện, là hệ thống phức hợp, đa chiều. (ii) Đồng nhất tăng trưởng KT với phát triển, coi tăng trưởng KT là chìa khóa vạn năng giải quyết tất cả các chiều cạnh của tổng thể XH, từ các vấn đề chính trị, XH, văn hóa đến vấn đề MT.

Sau đó các nhà khoa học nhận thấy rằng để có thể đương đầu với những vấn đề KT- XH ở những nước kém phát triển cần phải có sự kết hợp của nhiều ngành khoa học tạo nên tính liên kết liên ngành trong sự phát triển của chính khoa học phát triển và vì vậy khoa   học phát triển ngày càng có tính liên ngành.