Phương pháp lập dự toán

Dự toán là quá trình tính toán cho các kỳ tương lai, nhằm sử dụng một cách có hiệu quả nhất các nguồn lực sẵn có cũng như xây dựng kế hoạch huy động các nguồn lực theo các mục tiêu kế hoạch đã đặt ra trong từng thời kỳ cụ thể như lập kế hoạch, tăng tính phối hợp giữa các bộ phận, phân bổ hợp lý các nguồn lực, kiểm soát chặt chẽ các nguồn lực và đánh giá kết quả thực hiện. Có thể chỉ ra các loại dự toán:

+ Dự toán tổng thể là bản dự toán được tổng hợp từ các bản dự toán chi tiết, dự toán các giai đoạn của hoạt động sản xuất kinh doanh trong một thời kỳ cụ thể;

+ Dự toán vốn là dự toán về kế hoạch huy động và sử dụng các nguồn vốn, các khoản vay;

+ Dự toán báo cáo là dự toán về các BCTC và các Báo cáo quản trị nhằm đạt được mục tiêu trong tương lai.

Kỳ dự toán được lập căn cứ vào kế hoạch SXKD của doanh nghiệp có thể là tháng, quý, năm hoặc nhiều năm.

° Dự toán chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: căn cứ vào nhu cầu sản xuất sản phẩm trong kỳ để dự toán chi phí NVLTT, chi phí NVLTT bị ảnh hưởng bởi số lượng NVLTT tiêu hao tính cho một đơn vị sản phẩm, đơn giá NVLTT xuất dùng cho sản xuất và khối lượng sản phẩm cần sản xuất. Dự toán chi phí NVLTT được xác định theo công thức:

Dự toán CP

NVLTT

= Sản lượng sản phẩm sản xuất trong kỳ x Chi phí NVLTT theo định mức

Với điều kiện NVLTT trong kỳ phải thỏa mãn việc sử dụng và tồn kho dự trữ của đầu kỳ, cuối kỳ

Nhu cầu NVLTT trong kỳ = Nhu cầu NVLTT cho sản xuất + NVLTT tồn kho định mức cuối kỳ NVLTT trong tình trạng tốt thực có đầu kỳ

Trường hợp doanh nghiệp có nhiều sản phẩm sản xuất khác nhau, cần phải lập riêng dự toán chi tiết cho từng sản phẩm sau đó tổng hợp lại để lập dự toán chung.

Nhu cầu NCTT phải tính sao cho đáp ứng đúng và đủ đối với nhu cầu sản xuất. Dự toán chi phí NCTT được xác định theo công thức:

Dự toán CPNCTT = Sản lượng sản phẩm sản xuất trong kỳ x Chi phí NCTT theo định mức

Trường hợp doanh nghiệp có nhiều sản phẩm sản xuất khác nhau, thì lập riêng dự toán chi tiết cho từng sản phẩm sau đó tổng hợp lại để lập dự toán chung.

° Dự toán chi phí sản xuất chung: được xây dựng theo hai yếu tố là Biến phí SXC và định phí SXC, căn cứ vào định mức đã lập cũng như do CPSXC liên quan đến nhiều đối tượng chịu chi phí nên cần lập theo từng đối tượng chịu chi phí nữa. Căn cứ để lập dự toán CPSXC là căn cứ vào thời gian lao động trực tiếp và đơn giá CPSXC theo công thức.

Dự toán biến phí SXC = Tổng thời gian lao động trực tiếp x Đơn giá biến phí SXC

Thực tế trong điều kiện sản xuất không vượt công suất thiết kế nên định phí SXC thường không thay đổi nhiều mà mang tính chất ổn định nên khi lập dự toán CPSXC chỉ cần lập dự toán cho phần biến phí SXC, sau đó tổng hợp với dự toán biến phí SXC và phân bổ cho từng sản phẩm theo tiêu thức hợp lý.

° Tổng hợp dự toán chi phí sản xuất: sau khi lập dự toán các chi phí sản xuất theo khoản mục sẽ được tổng hợp lại dự toán chi phí sản xuất trong kỳ của doanh nghiệp. Tuy nhiên, việc lập dự toán CPSX còn phụ thuộc vào các yếu tố đó là kế hoạch về số lượng sản phẩm sản xuất trong kỳ, hay đơn giá về định mức NVLTT có thể tăng giảm do tính thời vụ hoặc khả năng cung cấp có thể có sự thay đổi hay mức hao hụt của NVLTT khi sử dụng…

° Dự toán chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp: là các khoản chi phí ước tính sẽ phát sinh trong kỳ dự toán trong lĩnh vực ngoài sản xuất, chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp được phân thành định phí và biến phí.

Đối với phần biến phí, có thể căn cứ vào khối lượng sản phẩm tiêu thụ (SLtt) và đơn giá biến phí bán hàng của một đơn vị sản phẩm tiêu thụ (đgtt) theo công thức:

Tổng biến phí = SLtt x đgtt               Hoặc:

Tổng biến phí = Doanh thu bán hàng x Tỷ suất biến phí

Đối với phần định phí: cũng được dự toán như biến phí, và lấy tổng định phí chia đều cho 4 quý. Điều lưu ý là đối với chi phí khấu hao TSCĐ là một khoản chi phí sản xuất chung nhưng không phải bằng tiền mặt, cho nên khi lập dự toán tiền mặt cần phải loại trừ phần chi phí khấu hao TSCĐ.

Tất cả quá trình lập dự toán cần thiết phải lập dự toán sản xuất dạng tĩnh (chỉ với một mức sản xuất) và dự toán sản xuất dạng động (với nhiều mức sản xuất khác nhau).

° Dự toán báo cáo tài chính: là căn cứ vào số liệu dự toán ở các phần dự toán trước, kế toán sẽ lập dự toán các số liệu trên Bảng cân kế toán, Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh.

Đối với Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh: được lập với các khoản doanh thu và chi phí dự kiến trong kỳ dự toán, với giả định là hoạt động SXKD sẽ xảy ra đúng như kế hoạch ban đầu. Như vậy dự toán báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh sẽ được xác định:

Kết quả kinh doanh = Doanh thu dự toán – Giá vốn hàng bán – Chi phí bán hàng – Chi phí quản lý doanh nghiệp – Chi phí thuế TNDN.

Đối với Bảng cân đối kế toán: trình bày số dư các tài khoản loại 1, 2, 3,4 xảy ra theo đúng kế hoạch đã dự toán, đồng thời căn cứ vào Bảng cân đối kế toán của năm trước.