Phương pháp phân tích hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp sản xuất

Hệ thống phương pháp được sử dụng để phân tích hiệu quả hoạt động của DNSX rất phong phú, đa dạng. Tùy thuộc vào mục tiêu phân tích, nội dung phân tích, thời gian phân tích, năng lực của người phân tích, phương tiện hỗ trợ và các điều kiện cụ thể khác của DN, người ta có thể sử dụng đơn lẻ hoặc kết hợp các phương pháp. Do vậy, cần hiểu rõ về các phương pháp để vận dụng cho phù hợp là một vấn đề rất quan trọng.

 Phương pháp so sánh

Đây là phương pháp luôn được dùng trong phân tích hiệu quả hoạt động của DNSX. Khi sử dụng phương pháp này cần chú ý những vấn đề sau,…:

– Điều kiện so sánh : Phải tồn tại ít nhất 2 đại lượng (2 chỉ tiêu); các đại lượng (chỉ tiêu) phải đảm bảo tính so sánh được.

– Xác định kỳ phân tích: Kỳ cần được phân tích gọi là “kỳ phân tích”. Tùy theo mục đích phân tích, số liệu kỳ phân tích có thể là trị số thực tế của chỉ tiêu phân tích ở kỳ báo cáo (nhằm đánh giá tình hình thực hiện), có thể là trị số kế hoạch của chỉ tiêu phân tích ở kỳ tới (nhằm đánh giá phương án mục tiêu).

– Xác định kỳ gốc: Kỳ được dùng làm gốc so sánh được gọi là “kỳ gốc”. Tuỳ thuộc vào mục đích phân tích mà gốc so sánh có thể là: số liệu thực tế ở một thời điểm trước, một kỳ trước hoặc hàng loạt kỳ trước (nhằm đánh giá xu hướng và tốc độ phát triển của chỉ tiêu); số liệu kế hoạch, dự toán, định mức của chỉ tiêu phân tích ở cùng kỳ (nhằm đánh giá tình hình thực hiện mục tiêu và chất lượng công tác lập kế hoạch, dự báo); giá trị trung bình của ngành, tiêu chuẩn xếp hạng của tổ chức đánh giá hoặc số liệu thực tế cùng kỳ của đối thủ cạnh tranh (nhằm đánh giá vị trí, thứ hạng của DN).

– Kỹ thuật so sánh: có thể so sánh bằng số tuyệt đối, so sánh bằng số tương đối, so sánh ngang, so sánh dọc, … So sánh bằng số tuyệt đối là xác định hiệu số giữa số liệu kỳ phân tích với số liệu kỳ gốc của chỉ tiêu phân tích, nhằm đánh giá quy mô biến động. So sánh bằng số tương đối là xác định thương số giữa số liệu kỳ phân tích với số liệu kỳ gốc của chỉ tiêu phân tích, nhằm đánh giá khả năng hoàn thành; nếu thay số liệu kỳ phân tích bằng số biến động tuyệt đối thì kết quả so sánh cho phép đánh giá về khả năng tăng trưởng. So sánh ngang là so sánh mỗi chỉ tiêu theo thời gian hoặc không gian khác nhau có tính chất tương đồng. So sánh dọc là so sánh bằng số tương đối từng bộ phận với tổng thể, hoặc bộ phận này so với bộ phận khác của tổng thể để đánh giá cơ cấu, quan hệ tỷ lệ của các phần tử trong tổng thể có từ 2 phần tử hợp thành trở lên.

Phương pháp phân chia
Theo phương pháp này, hiệu quả hoạt động phải được lượng hóa dưới dạng các chỉ tiêu phân tích tổng hợp. Chỉ tiêu phân tích thường được chia nhỏ theo những tiêu thức như: yếu tố cấu thành, thời gian phát sinh, không gian phát sinh để làm rõ về quá trình phát sinh và kết quả đạt được thể hiện qua các chỉ tiêu đó,…

Phương pháp liên hệ đối chiếu và xếp hạng

Với phương pháp này, cần nhận diện được mối liên hệ giữa các khía cạnh thuộc phương diện hiệu quả đang xem xét và xác định được tính chất của mối liên hệ đó (độc lập hay phụ thuộc, thuận chiều hay ngược chiều, hình thức hay bản chất,…) làm cơ sở cho những đánh giá (xếp hạng). Dựa trên những thông tin định lượng và định tính phản ánh được các đặc trưng cơ bản trung bình của các đối tượng cùng loại, tiến hành đối chiếu với các tiêu chí (tiêu chuẩn/chuẩn mực) làm căn cứ đánh giá hoặc xếp hạng, các khoảng giá trị tương xứng với từng mức (hạng) đánh giá, quy định cụ thể đối với từng chỉ tiêu (hoặc hệ thống chỉ tiêu) dùng để đánh giá.

Phương pháp loại trừ
Phương pháp loại trừ (còn gọi là phương pháp thay thế liên hoàn) được sử dụng để xác định mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố đến đối tượng phân tích trong trường hợp chỉ tiêu phân tích có quan hệ với các nhân tố ảnh hưởng thể hiện dưới dạng phương trình tích, thương hoặc cả tích và thương. Theo phương pháp này, để nghiên cứu ảnh hưởng của một nhân tố nào đó đến sự biến động của chỉ tiêu nghiên cứu phải loại trừ ảnh hưởng của các nhân tố còn lại bằng cách đặt đối tượng phân tích vào các trường hợp giả định khác nhau.

Để thực hiện phương pháp này, các nhân tố ảnh hưởng phải được sắp xếp theo trình tự nhất định: nhân tố số lượng xếp trước nhân tố chất lượng; nhân tố chủ yếu xếp trước nhân tố thứ yếu. Tiếp đó, thay thế từ số liệu kỳ gốc sang số liệu kỳ phân tích theo trình tự nêu trên, nhân tố nào được thay thế sẽ lấy giá trị kỳ phân tích từ đó; nhân tố chưa được thay thế phải giữ nguyên giá trị ở kỳ gốc. Sau mỗi lần thay thế phải tính ra kết quả cụ thể, chênh lệch giữa kết quả này với kết quả của bước ngay trước nó là mức độ ảnh hưởng của nhân tố vừa thay thế. Cuối cùng, tổng hợp mức độ ảnh hưởng của các nhân tố phải đúng bằng đối tượng phân tích.

Phương pháp Dupont

Phương pháp Dupont,… là phương pháp phân tích dựa trên mối quan hệ tác động qua lại của các chỉ tiêu tài chính, từ đó biến đổi một chỉ tiêu thành một tập hợp liên kết của nhiều chỉ tiêu khác, mà mỗi chỉ tiêu đó được cấu thành bởi nhiều nhân tố khác nhau. Phương pháp này bắt nguồn từ việc triển khai ROE, nó cũng có thể được vận dụng để phân tích ROA và các chỉ tiêu khác. Đây là công cụ đơn giản nhưng vô cùng hiệu quả, cho phép nhà phân tích có thể nhìn khái quát được toàn bộ các vấn đề cơ bản của DN, từ đó đưa ra các quyết định đúng đắn, nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động cho DN. Chẳng hạn, từ công thức (14), sử dụng phương pháp Dupont để phân tích chỉ tiêu ROE:
Bằng việc sử dụng phương pháp Dupont, chỉ tiêu ROE được biến đổi thành liên kết của các chỉ tiêu tài chính bộ phận, làm cho nó dễ dàng hơn để hiểu những thay đổi trong ROE theo thời gian, qua đó có thể tìm ra những giải pháp tác động phù hợp đến mỗi chỉ tiêu bộ phận nhằm thúc đẩy ROE. Nhìn vào công thức (33), nếu tính , nghĩa là muốn tăng ROE phải tác động lên Htt, HSkd, ROS.

Trước tiên, công ty có thể tận dụng sức mạnh của “đòn bẩy tài chính” thông qua việc giảm Htt, khi đó công ty tăng cường sử dụng vốn nợ trong mối tương quan với vốn chủ sở hữu. Chi phí sử dụng nợ được khấu trừ thuế, nhưng lợi nhuận chia cho nhà đầu tư thì không. Do đó, một tỷ lệ cao hơn của nợ trong cơ cấu vốn của công ty dẫn đến ROE cao hơn. Tuy nhiên, nếu công ty có quá nhiều nợ, các chi phí sử dụng nợ tăng lên khi các chủ nợ yêu cầu bảo hiểm rủi ro cao hơn, và ROE giảm. Tăng nợ sẽ đóng góp tích cực cho ROE của một công ty chỉ trong trường hợp ROA cao hơn chi phí sử dụng nợ (chi phí lãi vay). Tương tự như vậy, HSkd tăng lên, nghĩa là công ty thu hút thêm tổng mức luân chuyển thuần cho mỗi đồng vốn kinh doanh, một lần nữa kết quả trong một tổng thể ROE cao hơn. Cuối cùng, nếu tăng ROS, nghĩa là vốn luân chuyển nhanh hơn dẫn tới mang lại nhiều lợi nhuận hơn, kết quả là một số ROE cao hơn tổng thể. Trên cơ sở nhận biết ba nhân tố trên, DN có thể áp dụng một số biện pháp làm tăng ROE như sau: tác động tới cơ cấu tài chính của DN thông qua điều chỉnh tỷ lệ nợ vay và tỷ lệ vốn chủ sở hữu cho phù hợp với năng lực hoạt động từ đó tăng hiệu suất sử dụng tài sản; nâng cao số vòng quay của tài sản thông qua việc vừa tăng quy mô về doanh thu thuần, vừa sử dụng tiết kiệm và hợp lý về cơ cấu của tổng tài sản; tăng doanh thu, giảm chi phí, nâng cao chất lượng của sản phẩm;… Trường hợp biến đổi ROE thành liên kết của tập hợp nhiều hơn nữa các bộ phận cấu thành thì cách thức để xem xét tác động của mỗi chỉ tiêu thành phần nên ROE cũng tương tự như trên, khi đó ta có thể đánh giá cụ thể hơn làm cơ sở rõ hơn cho những giải pháp tác động.

Như vậy, phương pháp Dupont cho phép nhà phân tích đánh giá sự biến động của một chỉ tiêu tài chính trong mối quan hệ tác động của các chỉ tiêu tài chính khác, từ đó xác định được chính xác nguyên nhân tác động đến sự biến động của chỉ tiêu. Thêm vào đó, đây còn là phương pháp phân tích có giá trị thông tin rất cao, có thể giúp nhà quản lý hiểu tường tận tác dụng của những chiến lược kinh doanh của mình đã tác động đến hàng loạt các chỉ tiêu hiệu quả như thế nào và làm thế nào để có thể kết hợp tốt nhất các nguồn lực đầu vào nhằm đạt được hiệu quả cao trong sự điều chỉnh tổng hòa của nhiều yếu tố tác động. Ngoài ra, các thông tin tài chính này có thể dễ dàng kết nối với các chính sách đãi ngộ đối với nhân viên; có thể được sử dụng để thuyết phục cấp quản lý thực hiện cải tổ cần thiết;…