Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập

Quy luật này cho rằng mặt đối lập là các mặt có những đặc điểm, những thuộc tính, những tính quy định có xu hướng biến đổi trái ngược nhau. Các mặt đối lập vừa thống nhất, vừa đấu tranh với nhau tạo thành mâu thuẫn biện chứng trong sự vật, và mâu thuẫn biện chứng này là nguồn gốc của sự phát triển. Quy luật này đòi hỏi khi xem xét một sự vật nào đó thì con người phải phát hiện ra được mâu thuẫn của nó và tạo mọi điều kiện để giải quyết mâu thuẫn đó, giúp sự vật phát triển đi lên.

Vận dụng quy luật này vào trong luận án để tìm ra những hạn chế trong quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở vùng ĐBSCL trong giai đoạn 2000 – 2017. Những hạn chế đó là:

  • Cơ cấu GRDP phân theo nhóm ngành kinh tế ở vùng ĐBSCL trong giai đoạn 2000 – 2017 chuyển dịch còn chậm. Nhóm ngành nông – lâm – thủy sản còn chiếm tỷ trọng cao trong GRDP, nhóm ngành công nghiệp – xây dựng còn chiếm tỷ trọng thấp nhất trong
  • Trong nhóm ngành nông – lâm – thủy sản thì ngành nông nghiệp còn chiếm tỷ trọng cao nhất và ngành thủy sản còn chiếm tỷ trọng thấp trong giá trị sản xuất nông – lâm – thủy sản. Trong ngành nông nghiệp thì cơ cấu giá trị sản xuất nông nghiệp phân theo ngành kinh tế, cơ cấu giá trị sản xuất ngành trồng trọt phân theo nhóm cây trồng và cơ cấu giá trị sản xuất ngành chăn nuôi phân theo nhóm vật nuôi chuyển dịch còn rất chậm chạp; cơ cấu giá trị sản xuất giữa các ngành trồng trọt và chăn nuôi, giữa nhóm cây lương thực và các nhóm cây khác, giữa nhóm vật nuôi gia súc và các nhóm vật nuôi khác chưa thật hợp lý… Trong ngành lâm nghiệp thì do hiệu quả kinh tế thấp nên DT đất rừng sản xuất có xu hướng giảm mạnh, từ 218.632 ha năm 2000 xuống còn 99.257 ha năm 2017. Trong nuôi trồng thủy sản thì DT nuôi thâm canh và DT nuôi bán thâm canh còn quá nhỏ, ngược lại DT nuôi quảng canh và quảng canh cải tiến còn quá lớn. Hơn nữa, còn chưa khai thác tối đa tiềm năng về nuôi trồng thủy sản của vùng. Trong khai thác thủy sản thì số tàu khai thác thủy sản biển có công suất dưới 90 CV và khai thác gần bờ là chủ yếu…
  • Trong nhóm ngành công nghiệp – xây dựng thì tỷ trọng của các ngành công nghiệp và xây dựng trong GRDP chuyển dịch còn rất chậm, các ngành công nghiệp và xây dựng còn chiếm tỷ trọng rất thấp trong GRDP, nhất là ngành công nghiệp chế biến. Trong cơ cấu giá trị sản xuất công nghiệp phân theo trình độ công nghệ thì các ngành công nghiệp công nghệ cao chiếm tỷ trọng rất thấp, hầu như không đáng kể trong giá trị sản xuất công nghiệp, điều này phản ánh rằng trình độ nền công nghiệp ở vùng ĐBSCL hiện nay vẫn còn rất thấp.
  • Trong nhóm ngành dịch vụ thì ngành thương nghiệp, sửa chữa ô tô, mô tô, xe máy và xe có động cơ khác, ngành dịch vụ lưu trú và ăn uống còn chiếm tỷ trọng cao trong GRDP. Ngược lại, một số ngành dịch vụ động lực như ngành vận tải kho bãi, thông tin và truyền thông, ngành tài chính, ngân hàng và bảo hiểm, hoạt động khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo còn chiếm tỷ trọng thấp trong

Như vậy, phương pháp biện chứng duy vật được sử dụng xuyên suốt quá trình nghiên cứu luận án, thể hiện ở bảng tổng hợp sau: