Quy trình nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến sự thành công của hệ thống thông tin kế toán trong doanh nghiệp

Với phương pháp nghiên cứu là phương pháp hỗn hợp, quy trình nghiên cứu đề xuất dựa trên quy trình của Hair Jr., Hult, Ringle, và Sarstedt (2017) bao gồm 2 giai đoạn: Giai đoại 1, sử dụng phương pháp định tính, nghiên cứu lý thuyết, tổng kết các nghiên cứu đi trước. Nghiên cứu và tổng kết lý thuyết là bước đầu tiên và quan trọng của quá trình nghiên cứu, việc tìm hiểu lý thuyết nền và các đề tài nghiên cứu đã được công bố trước đó cho phép hiểu rõ và phân tích xu hướng nghiên cứu sự thành công của hệ thống thông tin kế toán trong doanh nghiệp Việt Nam, từ đó, tổng hợp và hình thành nên định hướng nghiên cứu của luận án. Dựa vào các nghiên cứu đi trước, một mô hình mô hình đường dẫn (path model) cần được thiết lập. Mô hình đường dẫn là một sơ đồ thể hiện mối quan hệ giữa các biến (khái niệm) nghiên cứu dựa vào lý thuyết và logic để trình bày một cách trực quan về các giả thuyết nghiên cứu sẽ được kiểm định. Mô hình đường dẫn được cấu tạo bởi hai thành phần mô hình cấu trúc (structural model) và mô hình đo lường (measurement model). Mô hình cấu trúc mô tả mối quan hệ giữa các biến tiềm ẩn, trong khi mô hình đo lường mô tả mối quan hệ giữa các biến tiềm ẩn và thang đo của chúng (các biến quan sát của biến tiềm ẩn). Dựa vào mô hình cấu trúc và các lý thuyết đo lường, mô hình đo lường được thiết lập, sau đó, các giả thuyết nghiên cứu có thể được kiểm định. Cần lưu ý trong lĩnh vực hệ thống thông tin nói chung, hay hệ thống thông tin kế toán nói riêng, các nghiên cứu được công bố trên các tạp chí uy tín được thực hiện ở nước ngoài, hơn nữa hệ thống thông tin là một lĩnh vực rộng; do đó, việc kế thừa các khái niệm nghiên cứu, thang đo, … cần được áp dụng cẩn trọng trong điều kiện doanh nghiệp Việt Nam. Sau đó, kế thừa thang đo các khái niệm nghiên cứu đi trước để hình thành thang đo cho nghiên cứu này, từ đó xây dựng bảng câu hỏi điều tra sơ bộ.

Giai đoạn 2 – nghiên cứu với phương pháp định lượng, sử dụng PLS-SEM làm công cụ phân tích dữ liệu. Kết thúc giai đoạn 1, mô hình giả thuyết ban đầu, mô hình đo lường và thang đo được hình thành. Công việc tiếp theo là điều tra sơ bộ đánh giá thang đo. Do đó, trong giai đoạn này, phương pháp định lượng được áp dụng. Dữ liệu được thu thập thông qua bảng câu hỏi điều tra với cách thức chọn mẫu thuận tiện phi xác suất, đối tượng khảo sát là cá nhân nhân viên kế toán tại các doanh nghiệp. Sau đó, dữ liệu thu thập được trong quá trình nghiên cứu sơ bộ được làm sạch, và được xử lý ban đầu để đánh giá thang đo và điều chỉnh mô hình. Kết thúc quá trình nghiên cứu sơ bộ là thang đo đảm bảo giá trị và mô hình nghiên cứu được điều chỉnh phục vụ cho giai đoạn nghiên cứu chính thức.

Nghiên cứu sơ bộ được tiến hành tiếp theo thông qua các bước thu thập dữ liệu, kiểm tra thang đo bao gồm đánh giá độ tin cậy, hướng, giá trị hội tụ, giá trị phân biệt của thang đo từ đó thiết lập bảng câu hỏi chính thức. Từ dữ liệu được thu thập với bảng câu hỏi chính thức, kỹ thuật phân tích PLS-SEM được sử dụng để kiểm định mô hình, phân tích kết quả và đưa ra các kết luận cho luận án. SEM (Structural Equation Model) là phương pháp phân tích dữ liệu đa biến thế hệ 2 được sử dụng rộng rãi cho cả hai trường hợp – khám phá (khi phát triển lý thuyết) hoặc xác nhận (kiểm định) lý thuyết. SEM bao gồm tuyến tính cấu trúc dựa trên hiệp phương sai (Covariance Based – SEM) dùng trong trường hợp xác nhận hay từ chối các lý thuyết; và tuyến tính cấu trúc dựa trên phương sai như PLS-SEM – dùng trong cả nghiên cứu khám phá và phát triển lý thuyết (Hair Jr. và cộng sự 2017). Trong luận án này, phương pháp PLS-SEM được sử dụng chủ yếu trong đánh giá thang đo, phân tích mô hình đường dẫn. Phần mềm sử dụng để phân tích dữ liệu là phần mềm SmartPLS phiên bản 3.2.7 (Christian M. Ringle và cộng sự 2015). Kết quả phân tích từ phần mềm được sử dụng, diễn giải và kết luận.

Giai đoạn nghiên cứu chính thức cũng sử dụng phương pháp định lượng để tiến hành nghiên cứu và xử lý kết quả. Quy trình nghiên cứu tổng hợp của cả 2 giai đoạn được sử dụng theo đề xuất của Hair Jr. và cộng sự (2017) bao gồm các bước: Tổng kết lý thuyết, đề xuất mô hình cấu trúc, đề xuất mô hình đo lường, thu thập dữ liệu và đánh giá thang đo, kiểm định mô hình đường dẫn PLS, phân tích kết quả PLS-SEM, diễn giải kết quả và đưa ra kết luận (Hair Jr. và cộng sự 2017).

Quy trình nghiên cứu được mô tả trong sơ đồ sau: