Sự cần thiết phải điều chỉnh giá xăng dầu

 

    Giá xăng dầu mang tính toàn cầu đã tác động mạnh vào những nước có sử dụng xăng dầu, trong đó có nước ta (nước có cơ chế giá vận hành theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa) đó là yếu tố khách quan, mang tính bất khả kháng. Tuy nhiên, ở những nước có nguồn lực mạnh, có dự trữ chiến lược xăng dầu, thực hiện được việc đa dạng hoá nguồn cung cấp năng lượng và cơ bản sản xuất của họ có khả năng cạnh tranh cao, năng suất cao, hiệu quả lớn thì đã hạn chế được phần nào tác động gây thiệt hại cho nền kinh tế. Nhưng ở nhiều nước cũng phải chấp nhận giải pháp nhà nước không can thiệp trực tiếp vào mức giá xăng dầu, không thực hiện việc trợ giá, bù lỗ…mà để giá xăng dầu vận động theo cơ chế thị trường.

Trên thị trường thế giới, xăng dầu các loại có quan hệ mật thiết với dầu thô cả về cung và giá cả. Hàng năm Việt Nam sản xuất trên 17 triệu tấn dầu thô nhưng chủ yếu cho xuất khẩu, trong khi đó hầu như lại phải nhập khẩu hầu như toàn bộ xăng, dầu các loại với mức khoảng 10 triệu tấn/năm. Điều đó không chỉ ảnh hưởng tới lợi nhuận thu được từ hoạt động dầu khí mà còn làm ảnh hưởng tới chính sách an toàn năng lượng quốc gia.

Ngân hàng thế giới WB dự báo cầu xăng dầu trong giai đoạn 2001 – 2005 của Việt Nam trên cơ sở các giả định về tốc độ tăng GDP bình quân là 7,1%/1 năm và tốc độ tăng dân số là 1,6%/1 năm thì nhu cầu về xăng dầu tăng bình quân là 7,7%/1 năm. Trong khi đó, sản xuất nội địa mới đạt được sản lượng quá nhỏ. Tháng 10/1998, Saigonpetro sản xuất xăng đạt 3000 tấn/1 tháng, đến năm 2003 đã đạt 154 nghìn tấn. Nếu tiến trình xây dựng nhà máy lọc dầu Dung Quất diễn ra đúng như dự kiến thì khoảng 2008, Việt Nam cũng chỉ có thể tự cung tự cấp được khoảng 6,5 triệu tấn, hơn 50% còn lại phải nhập khẩu. Khi nhà máy lọc dầu Nghi Sơn đi vào hoạt động, việc thiếu xăng dầu vẫn tiếp tục xảy ra. Như vậy, cả hiện tại và tương lai, lượng xăng dầu tiêu thụ ở Việt Nam vẫn phụ thuộc vào nhập khẩu. Điều đó có ảnh hưởng đáng kể đến giá và chính sách giá của các sản phẩm xăng, dầu.

Nguồn nhập khẩu cũ trước năm 1990 là từ Liên Xô (cũ) và nay là từ Singapore, Thái Lan, Nhật Bản và Hàn Quốc…Khối lượng nhập khẩu tăng bình quân 10%/1 năm. Năm 2001, nhập 9,2 triệu tấn, năm 2002 – 10,3 triệu tấn, năm 2003 – 11,5 triệu tấn, năm 2004 khoảng 13 triệu tấn. Chủ trương của chính phủ Việt Nam là đảm bảo đáp ứng đầy đủ nhu cầu xăng dầu trong nước do vậy có thể nói tương quan cung cầu mặt hàng xăng dầu trong thời gian tới, cả về mặt ngắn hạn và trung hạn sẽ không có gì căng thẳng. Tuy nhiên hầu hết lượng xăng dầu bán lẻ từ các đại lý là do nhập khẩu nên giá xăng dầu trong nước là rất nhạy cảm với giá thị trường thế giới; những biến động của giá thị trường thế giới sẽ trực tiếp tác động đến giá thị trường trong nước, chính vì vậy việc điều chỉnh giá xăng dầu nhập khẩu là một tất yếu khách quan.