Sự đặc biệt của hàng hóa công giáo dục

Xét hai thuộc tính của hàng hóa công, giáo dục bao hàm hai đặc điểm: có tính loại trừ và có tính cạnh tranh trong sử dụng. Có tính loại trừ trong sử dụng vì sinh viên không thể tham gia hưởng thụ dịch vụ đó mà không có điều kiện, họ phải thi đầu vào, phải đóng học phí,… Nếu sinh viên không thỏa mãn những điều kiện đó sẽ bị lọai trừ ra khỏi việc hửơng thụ dịch vụ giáo dục. Dịch vụ giáo dục có tính cạnh tranh trong sử dụng vì việc học của một sinh viên này sẽ ảnh hưởng đến việc học của người khác. Vì số lượng sinh viên trong một lớp học là hạn chế  và số lượng lớp học trong một trường cũng bị hạn chế, nên sinh viên này được học thì một người khác không được học, hay là nếu thêm một sinh viên vào một  lớp học quá đông sẽ ảnh hửơng đến việc học của các sinh viên khác.

Tuy nhiên, dịch vụ giáo dục là một dịch vụ lợi ích công cộng, tạo ra ngoại tác tích cực cho xã hội, trong khi các loại hàng hóa và dịch vụ khác trước hết là thỏa mãn nhu cầu cho cá nhân người tiêu dùng khi cá nhân đó có tiền để mua hàng hóa hay dịch vụ ấy, có tiền thì được thỏa mãn nhu cầu, không có tiền thì đành nhịn. “Dịch vụ giáo dục” vì trước hết và chủ yếu để phục vụ lợi ích cho cả xã hội nên không thể đưa ra mua bán theo quy luật ai có tiền thì mua mà phải được cung cấp không phân biệt giàu nghèo, phải chú trọng cho đa số (rồi đến tất cả) trong xã hội đều được hưởng “dịch vụ giáo dục” để qua đó dân trí của xã hội được nâng cao, nhân lực cần cho cả xã hội được có đủ về số lượng và chất lượng, nhiều nhân tài được bồi dưỡng; đó là điều kiện cần để tạo ra lợi ích tố đa cho cả xã hội. Do đó giáo dục là một hàng hóa công đặc biệt.

Chính vì giáo dục là một hàng hóa công và giáo dục tạo ra ngoại tác tích cực (một dạng thất bại của kinh tế thị trường) nên chính phủ cần phải tham gia vào thị trường giáo dục.