Sử dụng công cụ nghiệp vụ thị trường mở (Open market operations-OMOs)

Nghiệp vụ thị trường mở đi vào hoạt động từ tháng 7/2000 theo Quyết định số 87/2000/QĐ-NHNN9 ngày 13/03/2000. Thực tế cho thấy, OMOs thời gian  qua  đã  đƣợc điều hành linh hoạt, bám sát diễn biến cung – cầu vốn trên thị trƣờng tiền tệ, có vai trò định hƣớng lãi suất TTLNH và phối hợp chặt chẽ với các công cụ CSTT khác để thực hiện mục tiêu điều hành CSTT. Theo đó, NHNN đã chủ động điều hành linh hoạt cả 2 chiều mua và bán GTCG với tần suất 01 phiên  chào  mua GTCG và  01 phiên bán tín phiếu NHNN/ngày, kỳ hạn linh hoạt từ 7 ngày trở lên, phù hợp điều kiện thị trƣờng để đạt đƣợc mục tiêu điều hành CSTT trong từng thời kỳ, cụ thể:

  • Giai đoạn năm 2006-2008, trƣớc tình hình giá cả hàng hóa thế giới có xu hƣớng gia tăng, kinh tế biến động mạnh, lạm phát trong nƣớc tăng cao lên mức 2 con số, tín dụng và tổng phƣơng tiện thanh toán (M2) tăng  cao,  vì  vậy,  NHNN  đã thực  hiện CSTT chặt chẽ nhằm kiểm soát  lạm  phát,  ổn  định  kinh tế  vĩ  mô. Bên cạnh các giải pháp thắt chặt nhƣ tăng mạnh tỷ lệ DTBB, phát hành tín phiếu bắt buộc nêu trên, NHNN đã điều hành linh hoạt OMOs để vừa  đạt  đƣợc  mục  tiêu kiểm soát  lạm phát, ổn định tiền tệ nhƣng vẫn đảm bảo thanh khoản  cho  các  TCTD,  cụ thể:  (1)  NHNN thực hiện chào bán tín phiếu NHNN với các kỳ  hạn  từ  14 và 364 ngày để hỗ  trợ thực hiện mục tiêu hút tiền; (2) Tổ chức định kỳ  các  phiên  chào  mua  GTCG  với  kỳ hạn ngắn (7, 14, 21, 28  ngày)  nhằm  hỗ  trợ  vốn cho  TCTD  có thiếu hụt  vốn để đảm bảo  khả năng thanh toán, nhất  là tại  các  thời  điểm thay đổi tỷ lệ  DTBB, thay đổi các mức  lãi suất NHNN công bố. Khối lƣợng trúng thầu chào mua/chào bán  bình quân/phiên  trong 02 năm ở mức gần tƣơng đƣơng nhau, lần lƣợt là 855/767 tỷ đồng/phiên và 947/305 tỷ đồng/phiên. Mặt khác, do thiếu vốn các TCTD đã  tham  gia  chào  mua GTCG với mức lãi suất đặt thầu cao nên lãi suất trúng thầu tăng từ  8%/năm  lên 15%/năm, cá biệt có lúc lên tới 30,1%/năm. Trƣớc tình  hình  đó, NHNN đã chuyển sang áp dụng phƣơng thức đấu thầu khối lƣợng, lãi suất thống nhất, do đó lãi suất đã  giảm dần từ 15%/năm xuống còn 9% /năm vào cuối  năm  2008,  tác  động  giảm  mặt bằng lãi suất thị trƣờng.
  • Bƣớc sang giai đoạn năm 2009 -2011, với chủ trƣơng nới  lỏng  CSTT chống suy giảm kinh tế trong điều kiện  thanh  khoản  của  các  TCTD  khó  khăn  và không đồng đều do sau một thời gian tín dụng tăng trƣởng nóng, theo đó, NHNN chủ yếu thực hiện các phiên  chào  mua  GTCG  để  đƣa tiền ra với  các kỳ hạn ngắn (7,14,  28 ngày), khối lƣợng và lãi suất chào  mua điều chỉnh phù hợp với  tình hình  VKD  và diễn biến thị trƣờng nhằm vừa hỗ trợ thanh  khoản cho  các  TCTD,  tạo  điều kiện giảm lãi suất huy động, cho vay, ổn định thị  trƣờng tiền tệ, vừa  đảm  bảo  kiểm  soát  lạm  phát và các chỉ tiêu tiền tệ  theo  mục  tiêu. Một số thời điểm lạm phát  có nguy cơ tăng trở lại như từ tháng 7-12/2009, NHNN đã linh hoạt chào bán tín phiếu NHNN định kỳ 3 phiên/tuần, kỳ hạn 3 tháng và 6  tháng  để  hút  tiền về  từ  các TCTD  có dƣ thừa. Thời điểm từ tháng  10/2010  đến đầu  T9/2011, lạm phát  có dấu hiệu tăng lên 2  con  số, NHNN đã điều hành thận trọng theo hƣớng giảm dần kỳ hạn chào mua từ 28 ngày xuống 7 ngày; lãi suất chào  mua  cũng  đƣợc  điều chỉnh  tăng dần lên mức  15%/năm. Từ cuối tháng 9/2011, trong bối cảnh M2, tín dụng đƣợc kiểm soát, lạm phát có  dấu  hiệu tăng chậm lại, để hỗ trợ thanh khoản cho các TCTD, tạo điều kiện giảm lãi suất, NHNN đã bổ sung kỳ hạn chào mua14 ngày và điều chỉnh giảm lãi suất  từ 15%/năm xuống 14%/năm.

Giao dịch OMOs trong giai  đoạn này  chủ yếu là các  phiên  chào  mua  GTCG  với khối lƣợng trúng thầu bình quân/phiên ở mức cao, lần lƣợt là 3.781 -4.297 tỷ đồng/phiên năm 2009 – 2010 và đạt mức cao nhất 6.499 tỷ đồng/phiên năm 2011.

  • Từ năm 2012 đến nay, OMOs tiếp tục là công cụ  quan  trọng giúp NHNN điều tiết tiền tệ và ổn định lãi suất  thị  trƣờng. Trong điều kiện thanh khoản VND  của  các TCTD cải thiện và có dƣ thừa, lãi suất trên TTLNH giảm so với giai đoạn trƣớc do  tăng trƣởng tín dụng đã đƣợc kiểm  soát  theo  mục  tiêu, thị trƣờng ngoại hối và tỷ giá ổn định, ngƣời dân có xu hƣớng chuyển sang nắm giữ VND, tạo điều kiện cho NHNN đƣa tiền ra mua lƣợng lớn ngoại tệ tăng dự trữ ngoại hối nhà nƣớc, theo đó, NHNN đã điều hành linh hoạt OMOs  theo  cả  2  chiều mua/bán GTCG  hàng  ngày  nhằm  góp phần ổn định thị trƣờng tiền tệ, kiểm soát lạm phát và hỗ trợ ổn định tỷ giá. Cụ thể: (1)

Trong điều kiện các kênh hút tiền về hạn chế, NHNN đã sử dụng công cụ chào  bán tín phiếu NHNN trên OMOs để hút tiền từ các TCTD có dƣ thừa với kỳ hạn đa dạng từ 7  ngày đến 182 ngày, khối lƣợng chào  bán  phù  hợp  với  diễn biến  VKD,  lãi  suất  chào bán tín phiếu cũng đƣợc điều chỉnh linh hoạt, phù hợp với các mức lãi suất  trên thị trƣờng và mục tiêu điều hành CSTT; (2) Mặt  khác  do  hệ  thống các TCTD  đang trong  quá trình tái cơ cấu nên để đảm  bảo  an  toàn thanh khoản cho hệ  thống, bình ổn lãi suất vào một số thời  điểm lãi  suất  LNH tăng cao do  nhu cầu vốn tăng (giáp Tết Dƣơng lịch và Nguyên đán), hàng ngày NHNN thực hiện  chào  mua  GTCG  với  kỳ  hạn  ngắn  (chủ yếu 7 ngày), khối lƣợng tối thiểu là 1.000 tỷ đồng/phiên để phát  tín phiếu hiệu ổn định  thị trƣờng tiền tệ và sẵn sàng hỗ trợ vốn của NHNN, lãi suất  chào  mua  GTCG  cũng đƣợc điều chỉnh giảm dần từ 14% xuống và  duy  trì ở mức  4,75%/năm, qua  đó  góp  phần ổn định tâm lý và lãi suất trên thị trƣờng tiền tệ, hỗ trợ tăng trƣởng M2, tín dụng đúng định hƣớng.

Đáng chú ý, với việc NHNN thực  hiện  cơ  chế  tỷ giá mới  từ đầu năm  2016 đã làm giảm tâm lý găm giữ ngoại tệ, vì vậy  giảm  áp lực  gia tăng tỷ giá,  thị  trƣờng ngoại hối ổn định, theo đó, tạo điều kiện cho NHNN  điều hành OMOs theo hƣớng cho phép duy trì thanh khoản dồi dào và lãi suất LNH  ở mức  thấp,  qua  đó  góp phần  đạt  đƣợc  mục tiêu ổn định mặt bằng lãi suất và ngăn xu hƣớng điều chỉnh tăng lãi suất.

Cho đến nay, công cụ OMOs đã trở thành công  cụ  có  vai  trò  quan trọng nhất trong trong việc điều tiết tiền tệ và lãi suất nhằm đạt đƣợc các mục tiêu điều hành CSTT của NHNN trong từng thời kỳ. Trong thời gian tới, để có thể định hƣớng cho lãi suất TTLNH và các lãi suất khác trên thị  trƣờng, NHNN có thể  cân nhắc việc hình thành lãi suất chào mua trên OMOs là lãi suất trần khi thực thi CSTT theo khung khổ LPMT.