Sự khác nhau giữa kinh tế nhà nước và kinh tế tư bản độc quyền.

Trong giai đoạn hiện nay nền kinh tế hàng hoas phát triển theo cơ chế thị trường đang có bước tiến mạnh mễ đem lại hiều thành tựu về kinh tế, văn hoá, xã hội, cải thiện cuộc sống con người. Tuy nhiên song hành với nó là những tiêu cực hạn chế vốn thuộc về bản chất của cơ chế thị trường. Điều đó đòi hỏi cần có một chủ thể kinh tế đủ vững mạnh để đứng ra điều tiết nền kinh tế phát huy những mặt tích cực khắc phục những quyết điểm của cơ chế thị trường và Nhà nước chính là một chủ thể kinh tế quan trọng có khả năng nhận thức và vận dụng những quy luật kinh tế khách quan vào nền kinh tế, đồng thời Nhà nước đưa ra các chính sách vĩ mô nhằm khắc phục nhưng hạn chế của cơ chế thị trường tạo ra động lực mới cho phát triển kinh tế vv…Vì thế mà Samuelson đã nhận định “Thiếu sự can thiệp của Nhà nước vào nền kinh tế chẳng khác nào vỗ tay bằng một bàn tay”. Dựa trên những chế độ chính trị xã hội khác nhau mà vai trò của Nhà nước trong nền kinh tế và những công cụ điều tiết nền kinh tế của Nhà nước cũng khác nhau. Nếu KTNN ở Việt nam là đặc trưng của nền kinh tế thị trường theo định hướng XHCN thì KTTB độc quyền Nhà nước lại là đặc trương của nền kinh tế thị trường của các nước TBCN. Giữa chúng có những điểm khác nhau căn bản sau đây:

Thứ nhất, quan điểm lý luận của các nước XHCN thừa nhận rộng rãi tính chủ đạo của KTNN trong nền kinh tế là đặc trưng cơ bản để phân biệt thể chế kinh tế thị trường XHCN và kinh tế thị trường TBCN. Trên cơ sở đó KTNN hoạt động trong những ngành, những lĩnh vực quan trọng, then chốt của xã hội. Không những thế KTNN còn nắm vai trò chủ đạo trong những ngành hoạt động khác, vì mục tiêu lợi nhuận mà chủ yếu là phục vụ cho lợi ích toàn xã hội như: quốc phòng, giáo dục, y tế vv…Ở các nước TBCN ở thời kỳ độc quyền Nhà nước thì Nhà nước luôn phụ thuộc vào các tổ chức độc quyền, các hoạt động của Nhà nước tác động vào các quá trình kinh tế nhằm đêm lại lợi nhuận độc quyền, các tổ chức này luôn hoạt động trong lĩnh vực độc quyền của mình và thu được lợi nhuận độc quyền cao.

Thứ hai, nếu xét về bản chất sự ra đời của tư bản độc quyền Nhà nước không làm thay đổi quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa, mà chỉ là sự kết hợp về con người giữa tổ chức độc quyền và Nhà nước, các tổ chức độc quyền chỉ đem lại lợi ích chủ yếu cho một số người trong xã hội. Còn KTNN ở nước ta là thành phần kinh tế dựa trên chế độ công hữu về tư liệu sản xuất trong đó Nhà nước là người đứng ra đại diện sở hữu cho toàn dân. Do đó các thành phần KTNN được tổ chức sản xuất kinh doanh theo nguyên tắc hạch toán kế toán kinh tế, phân phối theo lao động và theo hiệu quả sản xuất kinh doanh. Đồng thời thành phần KTNN còn có vai trò hỗ trợ các thành phần kinh tế khác cùng phát triển, tạo ra cơ sở và tiền đề vững chắc cho sự phát triển kinh tế xã hội theo định hướng XHCN.