Sự phù hợp của quan hệ sản xuất với tính chất và trình độ của lực lượng sản xuất

a/ Tính chất và trình độ của lực lượng sản xuất :

Tính chất của lực lượng sản xuất là tính chất của TLLD và người lao động. Khi công cụ sản xuất được sử dụng bởi từng cá nhân riêng biệt để sản xuất ra một sản phẩm cho XH không cần đến lao động của nhiều người. Công cụ sản xuất được nhiều người sử dụng để sản xuất ra các vật phẩm thì LLSX mang tính chất xã hội .

Trình độ phát triển củaTLLD mà đặc biệt là CCSX, là thước đo trình độ chinh phục tự nhiên của con người. Đồng thời nó cũng là trình độ sản xuất và tiêu chuẩn đánh giá sự khác nhau giữa các thời đại, xã hội khác nhau. Chính công cụ sản xuất và phương tiện lao động kết hợp với lao động sáng tạo của con người là yếu tố quyết định đến năng xuất lao động

b/ Lực lượng sản xuất quyết định sự hình thành và phát triển , biến đổi của các hình thức sở hữu

Để nâng cao hiệu quả trong sản xuất và giảm bớt lao động nặng nhọc, con người không ngừng cải tiến hoàn thiện và chế tạo ra các công cụ sản xuất mới. Đồng thời sự tiến bộ của công cụ tri thức khoa học, trình độ chuyên môn kỹ thuật và mọi kỹ năng của người lao động cũng ngày càng phát triển. Yếu tố năng động này của LLSX đòi hỏi QHSX phải thích ứng với nó. LLSX quyết định sự hình thành, phát triển của QHSX từ đó nó quy định sự phát triển và biến đổi của quan hệ sở hữu. Sự lớn mạnh của LLSX đã dẫn đến mâu thuẫn gay gắt với chế độ sở hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa. Chúng ta biết rằng, các quan hệ sở hữu XHCN xuất hiện khi LLSX đã trở nên mâu thuẫn với hình thức chiếm hữu tư bản tư nhân. Nhưng nó vẫn chưa hoàn toà xã hội hoá trong phạm vi toàn xã hội. Chúng ta thấy rằng chỉ có thể phát triển nền sản xuất hàng hoá dựa trên cơ sở đa dạng hoá các hình thức sở hữu, các thành phần kinh tế mới tạo ra sự liên kết và tính đan xen giữa chúng thì mới có thể đưa một nền sản xuất lớn thúc đẩy cho LLSX phát triển. Trên cơ sở đó xác lập mối quan hệ sản xuất mới và quan hệ sở hữu nói riêng .

c/ Sự tác động trở lại của sự da dạng hoá các hình thức sở hữu đối với lực lượng sản xuất:

Mặc dù sự đa dạng hoá các hình thức sở hữu bị chi phối bởi LLSX với tính cách là hình thức đa dạng hoá các hình thức sở hữu nói riêng hay QHSH nói chung cũng có tác động trở lại đối với LLSX. Khi quan hệ sở hữu phát triển nó thúc đẩy LLSX phát triển theo mối quan hệ sở hữu hay hình thức sở hữu đó phù hợp với tính chất và trình độ của LLSX. Không những thế mà nó định hướng và tạo điều kiện cho LLSX phát triển .
Nếu quan hệ sở hữu phát triển lạc hậu hơn so với LLSX thì tất yếu QHSH sẽ là siềng xích kìm hãm sự phát triển của LLSX. Trong quan hệ sản xuất chiếm hữu nô lệ ra đời bằng những hình thức lao động khổ sai, thích ứng với trình độ phát triển của LLSX và chế độ chiếm hữu nô lệ đã đạt được những kỳ tích to lớn trong lịch sử văn minh nhân loại .

Tóm lai : Quy luật về sự phù hợp của QHSX nói chung, QHSH nói riêng với tính chất và trình độ phát triển của LLSX là quy luật chung của sự phát triển xã hội. Dưới tác động của quy luật này xã hội là sự phát triển kế tiếp nhau từ thấp đến cao của phương thức sản xuất, tuy nhiên sự phù hợp này phải là sự phù hợp biện chứng, sự phù hợp không loại trừ mâu thuẫn .

LLSX như chúng ta đã thấy luôn luôn nằm trong quan hệ biện chứng với quan hệ sản xuất. LLSX được phát triển nhanh hay chậm về số lượng hay chất lượng cũng như tốc độ hiệu quả phù hợp của nó phụ thuộc vào rất nhiều vấn đề như: QHSX có phù hợp với nó hay không. Chẳng hạn khi LLSX chưa phát triển đến một trình độ cao, nhu cầu xã hội chưa phải là một tất yếu thì việc đa dạng các quan hệ sở hữu thông qua sự tồn tại của nhiều thành phần kinh tế khác nhau, sẽ mở ra những khả năng cho LLSX tiếp tục phát triển. Ngược lại, nếu giữa LLSX và QHSX có những mâu thuẫn thì không những QHSX lỗi thời mà ngay cả QHSX đi quá với LLSX cũng sẽ cản trở, kìm hãm sự phát triển của LLSX. Nhưng QHSX luôn luôn được đổi mới hoàn thiện cho phù hợp với LLSX thì khi đó quá trình biến đổi tích luỹ về lượng của LLSX sẽ nhanh hơn, mâu thuẫn giữa chúng sẽ được giải quyết kịp thời. Do đó bước nhảy vọt trong sự phát triển của nó có thể diễn ra sớm hơn. Chính việc hoàn thiện QHSX quyết định những nhịp độ tiến bộ kkoa học kỹ thuật vào sự tiến bộ của hệ thống LLSX.