Tác động của quy luật giá trị là gì?

2.1. Tác động điều tiết sản xuất và lưu thông hàng hóa

Điều tiết sản xuất là quá trình điều hòa, phân bổ các yếu tố sản xuất giữa các ngành, các lĩnh vực của nền kinh tế. Tác động này thông qua sự biến động của giá cả hàng hóa trên thị trường dưới tác động của quy luật cung cầu. Khi cung nhỏ hơn cầu, giá cả hàng hóa cao hơn giá trị, khi đó hàng hóa bán chạy, nhà sản xuất lãi cao, họ sẽ mở rộng sản xuất, tăng cường tư liệu sản xuất và sức lao động vào ngành này. Còn khi cung lớn hơn cầu, giá cả hàng hóa thấp hơn giá trị, hàng hóa bán không chạy, thậm chí dẫn đến lỗ vốn, buộc nhà sản xuất phải thu hẹp quy mô sản xuất hoặc chuyển sang đầu tư ở một lĩnh vực khác có giá cả hàng hóa cao hơn.

Điều tiết lưu thông cũng thông qua giá cả trên thị trường. Khi giá cả thị trường biến động sẽ thu hút luồng hàng từ nơi giá cả thấp đến nơi giá cả cao, từ đó làm cho lưu thông hàng hóa thông suốt.

Như vậy, sự biến động của giá cả thị trường không những chỉ rõ sự biến động về kinh tế mà còn có tác động điều tiết nền kinh tế hàng hóa.

2.2. Tác động kích thích cải tiến kỹ thuật, hợp lí hóa sản xuất, tăng năng suất lao động, thúc đẩy lực lượng sản xuất xã hội phát triển

Trong nền kinh tế hàng hóa, mỗi người sản xuất hàng hóa là một chủ thể kinh tế độc lập, tự quyết định hoạt động sản xuất kinh doanh của mình. Tuy nhiên do điều kiện sản xuất khác nhau nên hao phí lao động cá biệt của mỗi người khác nhau. Người sản xuất nào có hao phí lao động cá biệt nhỏ hơn hao phí lao động xã hội của hàng hóa sẽ ở thế có lợi, thu được lãi cao. Ngược lại người sản xuất nào có hao phí lao động cá biệt lớn hơn hao phí lao động xã hội cần thiết sẽ ở thế bất lợi, lỗ vốn. Chính vì thế, để giành được lợi thế trong cạnh tranh và tránh nguy cơ vỡ nợ, phá sản, họ phải hạ thấp hao phí lao động cá biệt của mình sao cho phù hợp với hao phí lao động xã hội cần thiết. Muốn vậy họ phải luôn tìm cách cải tiến kĩ thuật, cải tiến tổ chức quản lí, thực hiện tiết kiệm chặt chẽ, tăng năng suất lao động. Sự cạnh tranh quyết liệt càng thúc đẩy quá trình này diễn ra mạnh mẽ hơn, mang tính xã hội hơn. Kết quả là lực lượng sản xuất xã hội được thúc đẩy phát triển mạnh mẽ.

2.3. Thực hiện sự lựa chọn tự nhiên và phân hóa người sản xuất hàng hóa thành người giàu, người nghèo

Quá trình cạnh tranh theo đuổi giá trị tất yếu dẫn đến sự phân hóa giàu nghèo. Những người có điều kiện sản xuất thuận lợi, có trình độ, kiến thức cao, trang thiết bị tốt nên có hao phí lao động cá biệt nhỏ hơn hao phí lao động xã hội cần thiết, nhờ đó họ giàu lên nhanh chóng. Từ đó, họ mua thêm tư liệu sản xuất, mở rộng quy mô sản xuất kinh doanh. Còn ngược lại, những người không có điều kiện thuận lợi, làm ăn kém cỏi, hoặc gặp rủi ro trong kinh doanh nên bị thua lỗ dẫn đến phá sản trở thành nghèo khó.

Những tác động trên có ý nghĩa lí luận và thực tế vô cùng to lớn: một mặt, quy luật giá trị chi phối sự lựa chọn tự nhiên, đào thải các yếu kém, kích thích các nhân tố tích cực phát triển; mặt khác, phân hóa xã hội thành kẻ giàu, người nghèo, tạo ra sự bất bình đẳng trong xã hội. Như vậy, quy luật giá trị vừa có tác động tích cực, vừa có tác động tiêu cực. Do đó, cùng với việc thúc đẩy sản xuất hàng hóa phát triển, nhà nước ta cần có những biện pháp để phát huy mặt tích cực, hạn chế mặt tiêu cực để đảm bảo tính định hướng xã hội chủ nghĩa.