Tăng cường tính độc lập và trách nhiệm giải trình của Ngân hàng nhà nước

Nhƣ đã phân tích, điều kiện căn bản để chuyển đổi  sang  điều hành  CSTT theo  mục tiêu lãi suất là NHTW cần có tính độc  lập  trên  các  khía  cạnh  về  chính  trị,  về CSTT (mục tiêu và công cụ) và về  tài  chính. Hiện nay,  theo  quy định của Luật  NHNN năm 2010, NHNN là cơ quan ngang Bộ trực thuộc Chính phủ, do đó chƣa đủ tính chủ  động để điều hành độc lập CSTT quốc gia. Việc điều hành CSTT của NHNN vẫn còn phụ thuộc nhiều vào Chính phủ và các cơ quan ngang Bộ như Bộ  Tài  Chính,  Bộ  Kế hoạch và Đầu tư …. Do vậy, trong thời gian  tới,  cần từng  bước  tăng  cường tính độc  lập cho NHNN, cụ thể:

  • Trong ngắn hạn, trong điều kiện vị thế NHNN  vẫn  duy trì nhƣ hiện nay, Chính  phủ cần cho phép NHNN có quyền chủ động quyết định cơ  chế,  chính  sách  và  các nghiệp vụ của NHNN, giảm áp lực quản lý Nhà Nước đối với những hoạt  động không thuộc lĩnh vực tiền tệ, ngân hàng. Đồng thời, căn cứ vào điều kiện thị trường, cho phép NHNN độc lập xây dựng CSTT, Quốc hội là người quyết  định những  các  chỉ tiêu cần thiết và Chính phủ phê duyệt các chính sách cơ bản. Hạn  chế  tối  đa  các  khoản  vay mượn của Chính phủ từ NHNN và tiến tới tách bạch các hoạt động phục  vụ  ngân sách khỏi hoạt động của NHNN, cũng như giảm dần các  biện pháp  can thiệp của Chính  phủ vào các khoản tín dụng chỉ định.
  • Trong dài hạn, Quốc hội cần xem xét sửa đổi  hoặc  thay thế Luật  NHNN hiện  hành theo hướng nâng cao vị  thế, tính độc lập cho  NHNN trong  việc  xây dựng và thực  thi CSTT; hệ thống hóa về mặt thể  chế,  chính sách và  tổ  chức  hoạt  động để đảm bảo tính độc lập của NHNN thông qua các cam kết của Chính phủ. Ngoài ra, để đảm bảo NHNN có thể tự chủ về CSTT và  ưu tiên thực  hiện mục  tiêu  ổn định giá, Chính phủ  cũng cần củng cố CSTK theo hướng bền vững hơn để không bị phụ thuộc vào

Đồng thời, để củng cố sự độc lập về tài chính, hỗ  trợ quyền tự chủ tiền tệ cho  NHNN cần phải thay đổi khung  pháp  lý theo  hướng  đảm bảo  NHNN  không  chịu sức  ép từ các hoạt động tài chính của Chính phủ (hạn chế  cho  vay  trực  tiếp đối với  Chính phủ) và NHNN có đủ sức mạnh tài chính để thực hiện nhiệm vụ của mình.

  • Xây dựng và duy trì cam kết chính trị cung là nội dung rất  quan  trọng để  đảm bảo tính độc lập về lâu dài, bên cạnh những thay đổi về  mặt  pháp  lý. Kinh nghiệm cho  thấy rằng giải quyết chính trị là rất quan trọng để hiện đại  hóa khung  khổ  CSTT thành công, trong khi các điều kiện hỗ trợ khác có thể  phát  triển trong quá trình chuyển đổi. Hơn nữa, để nâng cao  sự  tín  nhiệm  và  hiện  đại  hóa  một cách bền vững,  NHNN cũng có sự đồng thuận của các  bên  liên quan,  đặc  biệt  là dân  chúng nhằm  đảm bảo  sự độc lập của NHNN sẽ được duy trì ngay cả khi đối mặt với những cú sốc bất lợi.
  • Thành lập Hội đồng CSTT trên cơ sở phát triển từ Ban điều hành nghiệp vụ thị trường mở hiện nay để thống nhất khung khổ điều hành,  mục  tiêu ƣu tiên trong từng  thời kỳ và điều hành linh hoạt, đồng bộ các  công  cụ   Kinh  nghiệm  điều hành  CSTT cho thấy các nƣớc đều thành lập Hội đồng CSTT và Hội đồng này có vai  trò rất  quan trọng trong điều hành CSTT. Hội đồng  CSTT  sẽ  họp và quyết  định phƣơng  án  điều hành CSTT hàng tháng bao gồm mục tiêu  điều  hành  CSTT  và  phương  án  điều hành tất cả các công cụ CSTT và xác định thứ tự ƣu tiên của các mục tiêu CSTT.

– Ngoài ra, NHNN cần chịu trách nhiệm giải trình rõ ràng đối với  Chính phủ và  công chúng, cũng nhƣ  đảm  bảo  tính  minh bạch của CSTT nhằm  nâng cao  tính độc lập  và trách nhiệm giải trình của NHNN thông qua việc giải thích căn cứ đƣa ra các quyết  định điều hành CSTT trên cơ sở tham chiếu đến kỳ vọng  lạm  phát  và  các  tác động đối với hoạt động kinh tế vĩ mô, ổn định tài chính, đặc  biệt  trong trường hợp lạm  phát  bị lệch hướng so với mục tiêu.