Thị trường trái phiếu và chứng chỉ quỹ

Trước năm 2000, Việt Nam hầu như chưa có thị trường trái phiếu thứ cấp mặc dù trái phiếu chính phủ và trái phiếu của một số doanh nghiệp đã được phát hành trong những năm của thập kỷ 1990. Cuối năm 2003, Chính phủ ban hành Nghị định 141/2003/NÐ-CP quy định khung pháp lý cho việc phát hành các loại trái phiếu chính phủ và trái phiếu được chính phủ bảo lãnh.

(Vietnam Capital Market Roadmap) cho đến năm 2012. Bản chiến lược đưa ra ba giai đoạn phát triển với những chính sách rất cụ thể để phát triển thị trường trái phiếu nói riêng và thị trường vốn nói chung cho Việt Nam.

Tháng 9/2008, Bộ Tài chính ban hành Quyết định số 86/2008/QÐ-BTC tập trung toàn bộ trái phiếu chính phủ niêm yết và giao dịch trên sàn giao dịch Hà Nội nhằm gia tăng quy mô và độ sâu và tính chuyên biệt cho thị trường trái phiếu chính phủ.

Tháng 6/2009 hệ thống giao dịch trái phiếu chuyên biệt (EBT) được đưa vào hoạt động, đây là mạng giao dịch điện tử duy nhất trên thị trường trái phiếu Việt Nam cho đến thời điểm này.

Tháng 5/2006, Trung tâm lưu ký chứng khoán Việt Nam được thành lập theo quyết định 189/2005/QÐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ là nơi lưu ký duy nhất và bắt buộc cho tất cả các loại chứng khoán nói chung và trái phiếu nói riêng nhằm giảm chi phí và tạo ra sự liên thông giữa các thị trường với nhau, gián tiếp giúp tăng thanh khoản trên thị trường. Trung tâm này cũng là đầu mối cấp mã ISIN cho các loại chứng khoán trên thị trường Việt Nam.

Tính đến cuối năm 2011, hệ thống giao dịch trái phiếu chuyên biệt của sàn giao dịch Hà Nội có 44 thành viên giao dịch, trong đó có 17 ngân hàng thương mại và 27 công ty chứng khoán. Trên thị trường sơ cấp Việt Nam có 87 tổ chức tài chính tham gia đấu thầu, hầu như không bị hạn chế bởi cơ chế PD như một số nước khác. Từ tháng 11/2006, một số ngân hàng và công ty chứng khoán đã tập hợp nhau lập ra Diễn đàn Thị trường Trái phiếu (VBMF) và đến đầu năm 2010 Diễn đàn đã chính thức trở thành Hiệp hội Thị trường Trái phiếu Việt Nam (VBMA) với 58 thành viên chính thức.

Nhìn chung, hoạt động đấu thầu trái phiếu đã có sự tăng trưởng mạnh mẽ trong giai đoạn 2007-2017, đặc biệt đấu thầu trái phiếu Chính phủ, qua đó đã hỗ trợ Chính phủ cân đối ngân sách nhà nước. Năm 2014, tổng giá trị đấu thầu trái phiếu Chính phủ, trái phiếu chính quyền địa phương, trái phiếu Chính phủ bảo lãnh lên tới 240.841 tỷ đồng thông qua 224 phiên đấu thầu, tăng 24% về giá trị so với năm 2013. Trong đó, trái phiếu chính phủ chiếm 86,8%, trái phiếu chính phủ bảo lãnh chiếm 11,5% và trái phiếu chính  quyền địa phương chiếm 1,7%. Tỷ lệ trái phiếu trúng thầu năm 2014 là 66%, tăng đáng kể so với tỷ lệ 53% trong năm 2013.

Tính cả năm 2016 tổng giá trị giao dịch 1.508.054 tỷ đồng trong đó giao dịch outright là 991,228 tỷ đồng, chiếm 65.73%; giao dịch repo là 516,826 tỷ đồng chiếm 34.27%. Giá trị giao dịch bình quân cả năm 2016 là 6,008.2 tỷ đồng/ngày. Theo số liệu từ phòng chào giá các nhà tạo lập thị trường của VBMA, lợi suất giao dịch TPCP tại thời điểm cuối tháng 12/2016 đã tăng ở tất cả các kỳ hạn so với tháng trước.

Như vậy, thị trường trái phiếu có sự tăng trưởng cả về khối lượng và giá trị phát hành; khối lượng và giá trị giao dịch. Tuy nhiên, so với số lượng công ty phát hành, số lượng các doanh nghiệp hiện có thì số lượng chứng khoán phát hành, giá trị phát hành và giá trị giao dịch vẫn còn khá khiêm tốn với tiềm năng thị trường có thể đạt được, chủ yếu tập trung vào trái phiếu chính phủ, trái phiếu doanh nghiệp, trái phiếu chính quyền địa phương và trái phiếu công trình chiếm tỷ trọng rất nhỏ trong tổng giá trị phát hành và giao dịch.