Thực tiễn và kinh nghiệm phát triển công nghiệp hỗ trợ ở Thành phố Hồ Chí Minh

Hiện nay, các khu chế xuất, khu công nghiệp (KCN) của Thành phố có khoảng 370 DN trong nước và 260 DN có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) thuộc ngành CNHT. Theo thống kê, các linh kiện, phụ tùng, nguyên liệu để phục vụ sản xuất cho các DN này chủ yếu nhập khẩu, thành phẩm sau đó lại xuất khẩu. Điều đáng quan tâm là đa phần hàng hóa của các DN nội chưa đáp ứng được yêu cầu về chất lượng, số lượng cho chuỗi sản phẩm công nghiệp hiện nay, chưa nói đến giá trị gia tăng trên từng sản phẩm. Thành phố Hồ Chí Minh vẫn thu hút hàng tỷ USD từ nguồn vốn FDI, nhiều nhà máy có công suất lớn được mọc lên, nhưng thực tế sự đóng góp từ các dự án này chỉ là tiền thuê đất, lương nhân công. Riêng nguồn thu từ nội địa hóa thiết bị, nguyên phụ liệu do DN trong nước tham gia trong quá trình sản xuất là rất ít.

Thành phố Hồ Chí Minh có lợi thế so sánh để phát triển ngành điện tử – CNTT vì đã thu hút được các tập đoàn FDI lớn (Intel, Nidec, Samsung…) đầu tư vào Thành phố. Bên cạnh đó thành phố cũng có lợi thế tương đối so với các địa phương khác trong thu hút CNHT cơ khí, nhất là xu hướng hội nhập trong thời gian tới, đặc biệt là CNHT cho ngành ô tô [51] và sản xuất linh kiện điện tử [47]; Trình độ công nghệ của CNHT đo lường độ chính xác của các linh kiện siêu nhỏ. Số lượng sản phẩm ít, vòng đời dài, đặt hàng dựa trên dây chuyền sản xuất theo kế hoạch. Chất lượng sản phẩm gia công tinh xảo cao và dần đảm bảo chất lượng, số lượng, thời gian giao hàng và năng lực tương tác với khách hàng. CNHT đã góp phần giải quyết rất nhiều lao động của thành phố.

Phát triển CNHT của thành phố Hồ Chí Minh còn một số hạn chế như trình độ công nghệ phần lớn đạt thủ công và bán tự động; tỷ lệ DN trong nước ứng dụng các phương pháp quản trị sản xuất hiện đại còn thấp; vốn hỗ trợ các dự án đầu tư theo Chương trình kích cầu 100 tỷ đồng là thấp và thời gian hỗ trợ lãi suất không quá 7 năm là ngắn, không đủ để đầu tư đổi mới máy móc, thiết bị theo hướng công nghệ tiên tiến, hiện đại. Trình độ chuyên môn chưa đáp ứng tốt nhu cầu sử dụng của các doanh nghiệp, đặc biệt đối với các DNNVV (cần lao động đảm bảo khả năng đáp ứng được nhu cầu công việc ngay), đối với các doanh nghiệp lớn, có quỹ đào tạo lại nên có thể khắc phục hạn chế này. Tiếp cận thị trường mang tính thụ động, các kênh hỗ trợ thị trường chưa phát huy hiệu quả. Điều kiện kết nối cung cầu trên địa bàn Thành phố chưa được triển khai. Doanh nghiệp tự tìm kiếm thông tin cho các hoạt động của doanh nghiệp. Cơ chế hỗ trợ thông tin chính thống, liên kết thông tin giữa các doanh nghiệp trong ngành (liên kết ngang), giữa Thành phố và doanh nghiệp (liên kết dọc), liên kết giữa trung tâm kết nối cung cầu, các trung tâm thị trường, nguyên phụ liệu (liên kết hướng tâm) chưa được hình thành để hỗ trợ cho doanh nghiệp. Nhu cầu chưa hướng đến DN trong nước, công nghệ lạc hậu, hạn chế áp dụng hệ thống quản lý chất lượng tiên tiến, thiếu sự kết nối cung cầu, DN khó tiếp cận tín dụng, sản xuất thiếu quy hoạch (xen kẽ khu dân cư). Doanh nghiệp tự tìm kiếm thông tin cho các hoạt động của doanh nghiệp. Cơ chế hỗ trợ thông tin chính thống, liên kết thông tin giữa các doanh nghiệp trong ngành (liên kết ngang), giữa Thành phố và doanh nghiệp (liên kết dọc), liên kết giữa trung tâm kết nối cung cầu, các trung tâm thị trường, nguyên phụ liệu (liên kết hướng tâm) chưa được hình thành để hỗ trợ cho doanh nghiệp.

Nhận thấy những mặt hạn chế này, nhiều quyết sách về đầu tư, ưu tiên vốn, nguồn nhân lực để phát triển ngành CNHT đã được UBND Thành phố Hồ Chí Minh tích cực triển khai. Cụ thể, KCN cơ khí – ô tô rộng hơn 99,3 ha đã được thành lập tại huyện Củ Chi với tổng số vốn đầu tư là 506 tỷ đồng. Đây là KCN đặc trưng đầu tiên trong lĩnh vực công nghiệp cơ khí – ô tô tại Thành phố với chức năng chính sản xuất phụ tùng, linh kiện ôtô; sửa chữa, lắp ráp phương tiện vận tải cơ giới; thiết kế, cải tiến, chế tạo phương tiện cơ khí… KCN Lê Minh Xuân 3 tại huyện Bình Chánh, quy mô khoảng 231 ha được Thành phố phê duyệt để ưu tiên phát triển các ngành công nghiệp sạch, kỹ thuật tiên tiến, không gây ô nhiễm môi trường với bốn ngành công nghiệp mũi nhọn, gồm: điện – điện tử – tin học; thực phẩm; cơ khí và ngành hóa, dược. KCN này cũng ưu tiên phát triển các ngành CNHT như sản xuất thiết bị, dụng cụ y tế; sản xuất sợi nhân tạo, dệt và hoàn thiện sản phẩm dệt, sản xuất trang phục và các sản phẩm từ da; sản xuất giấy và sản phẩm từ giấy; công nghiệp in ấn…