Thực trạng hệ thống pháp lý về kế toán Việt Nam đối với lập và trình bày hệ thống báo cáo kế toán hiện nay

Đặc điểm hệ thống pháp lý về kế toán ở Việt Nam trong việc lập và trình bày hệ thống BCTC và BCKTQT trong doanh nghiệp hiện nay.

Trước xu thế hội nhập quốc tế, nhất là khi Việt Nam chuẩn bị gia nhập CPTPP và WTO, hệ thống pháp lý kế toán Việt Nam cũng không nằm ngoài xu thế đó. Hệ thống pháp lý về kế toán ở Việt Nam hiện nay đang trên đường hội nhập với hệ thống kế toán quốc tế và ngày càng hoàn thiện phù hợp với thông lệ kế toán quốc tế. Các DN Việt Nam đứng trước sức ép của hội nhập và canh tranh quốc tế không ngừng đổi mới, nâng cao sức cạnh tranh và hội nhập thế giới. Mặt khác, các DN có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam ngày càng nhiều, các DN liên doanh, các tập đoàn tham gia vào thị trường Việt Nam không ngừng tăng lên, các DN trong nước cũng không ngừng thay đổi để đáp ứng nhu cầu hội nhập và phát triển, thị trường chứng khoán không ngừng hoàn thiện và phát triển. Hệ thống nhà tài trợ vốn cũng biến đổi và phát triển không ngừng như hệ thống ngân hàng các tổ chức tín dụng, các quỹ đầu tư, các tổ chức tài chính quốc tế, các thị trường chứng khoán…nhu cầu sử dụng thông tin minh bạch của các tổ chức ngày càng cao. Các tổ chức tín dung, các nhà đầu tư… không chỉ ở Việt Nam mà còn ở quốc tế cần các thông tin tài chính minh bạch, dễ hiểu về tình hình tài chính trong DN.

Đứng trước nhu cầu và thách thực đó, hệ thống pháp lý Việt Nam liên tục hoàn thiện và cải cách cho phù hợp với thực tế quản lý kinh tế ở Việt Nam, hội nhập thế giới, hòa hợp với chuẩn mực và thông lệ kế toán quốc tế nhằm dáp ứng được yêu cầu của các nhà đầu tư và tổ chức quốc tế. Hệ thống pháp lý về kế toán ở Việt Nam ngày càng hoàn thiện bao gồm các văn bản về Luật Kế toán ra năm 2003 và được sửa đổi bổ sung năm 2015, 26 chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS) được xây dựng dựa trên các chuẩn mực kế toán quốc tế (IAS), Chế độ kế toán DN theo TT 200/2014/TT-BTC ngày 22/12/2014 thay thế QĐ 15/2006/QĐ- BTC và TT số 53/2016/TT-BTC ngày 21/3/2016 về sửa đổi bổ sung một số điều của TT số 200/2014/TT-BTC ngày 22/12/2014 của Bộ Tài chính; TT 133/2016/TT-BTC ngày 26/8/2016 của Bộ Tài chính thay thế cho QĐ 48/2006/TT_BTC là những văn bản thể hiện tính đổi mới của hệ thống pháp Luật Kế toán Việt Nam, nghị định hướng dẫn Luật Kế toán, hệ thống các chuẩn mực kế toán, chế độ kế toán…liên quan đến KTTC. Ngoài ra hệ thống kế toán Việt Nam đã có sự thừa nhận kế toán trong DN gồm KTTC và KTQT, vì vậy ngoài những quy định về KTTC thì chế độ kế toán còn ban hành TT 53/2006/TT-BTC ngày 12/6/2006  hướng đẫn các DN tổ chức công tác KTQT và lập BCKTQT.

 Đối với hệ thống Báo cáo tài chính

Hiện nay, Hệ thống pháp lý về kế toán ở Việt Nam đã được ban hành và hoàn thiện theo chuẩn mực và thông lệ kế toán quốc tế. Luật Kế toán đã được ban hành năm 2003 và sửa đổi bổ sung vào ngày 20 tháng 11 năm 2015 là căn cứ pháp lý cho công tác kế toán nói chung và công tác tổ chức hệ thống BCTC nói riêng. Đồng thời hệ thống 26 chuẩn mực kế toán được ban hành có vai trò quan trọng trong việc quy định về tổ chức cung cấp thông tin của BCTC. Cụ thể các chuẩn mực có liên quan đến hệ thống BCTC bao gồm:

– VAS 01 – Chuẩn mực Chung.

– VAS 21 – Trình bài BCTC.

– VAS 24 – Báo cáo lưu chuyển tiền tệ.

– VAS 26 – Thông tin các bên liên quan.

– VAS 27 – BCTC giữa niên độ.

– VAS 28 – BCTC bộ phận.

– VAS 23 – Các sự kiện phát sinh sau ngày kết thúc kỳ kế toán năm.

– VAS 29 – Thay đổi chính sách kế toán, ước tính kế toán và các sai sót…

Cùng với việc ban hành Luật Kế toán, hệ thống chuẩn mực kế toán thì Bộ Tài chính đã ban hành các chế độ kế toán trong đó bao gồm các chế độ BCTC theo QĐ 15/QĐ-BTC ngày 20/3/2006, QĐ 48/QĐ-BTC ngày 20/3/2006. Đồng thời Bộ Tài chính cũng ban hành  các TT hướng dẫn thực hiện chuẩn mực như: TT số 89/2002/TT-BTC ngày 09/12/2002, TT 105/2003/TT-BTC ngày 04/11/2003, TT số 23/2005/TT-BTC ngày 30/03/2005, TT số 20/2006/TT-BTC ngày 20/3/2006, TT số 21/2006/TT-BTC và TT số 161/2007//TT-BTC ngày 31/12/2007.

Đặc biệt ngày 22 tháng 12 năm 2014 BTC ban hành TT số 200/2014/TT-BTC về chế độ kế toán trong DN. TT này ra đời thay thế cho QĐ số 15/2016/QĐ-BTC về chế độ kế toán trong DN. Ngày 26 tháng 8 năm 2016 Bộ Tài chính ban hành TT 133/2016/TT-BTC thay thế QĐ 48/2016/QĐ-BTC. TT số 200/2014/TT-BTC và TT 133/2016/TT-BTC  đã đưa ra các quy định về chế độ BCTC ngày càng hòa hợp với IFRS và phù hợp với điều kiện tình hình thực tế của Việt Nam. Cụ thể TT 200 và TT 133 đã quy định về chế độ BCTC riêng với những thay đổi rõ nét nhất so với Quyết định 15/2006/QĐ-BTC và Quyết định 48/2006/QĐ-BTC như sau:

– Bổ sung, sửa đổi nhiều chỉ tiêu của BCĐKT; Bổ sung chỉ tiêu Lãi suy giảm trên cổ phiếu của BCKQKD; Bổ sung sửa đổi một số chỉ tiêu của BCLCTT.

Đặc biệt, TT 200 quy định các trường hợp lập BCTC bao gồm các trường hợp như sau:

– Lập BCTC đáp ứng giả định hoạt động liên tục

– Lập BCTC khi thay đổi kỳ kế toán

– Lập BCTC khi chuyển đổi hình thức sở hữu DN

– Lập BCTC khi chia tách, sáp nhập DN

– Lập BCTC Không đáp ứng giả định hoạt động liên tục.

Điều này cho thấy TT 200 ngày càng tiếp cận dần với chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế. Nhất là khi lần đầu tiên trong BCTC áp dụng Nguyên tắc lập và trình bày BCTC không đáp ứng giả định hoạt động liên tục.

Đồng thời với việc ban hành TT 200/2014/TT gần với chuẩn mực kế toán quốc tế và chuẩn mực BCTC quốc tế- Có thể thấy rằng việc áp dụng các chuẩn mực kế toán quốc tế trong lập BCTC giúp nâng cao tính công khai, minh bạch trong BCTC của DN, đặc biệt là các DN niêm yết. Đồng thời còn đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế trong việc thu hút các nguồn vốn nước ngoài.

* Đối với hệ thống BCKTQT

Ở Việt Nam, KTQT đã xuất hiện và phát triển gắn liền với các chính sách, chế độ kế toán áp dụng tại các DN.

. Đến ngày 17/3/2003 thuật ngữ kế toán quản trị mới được chính thức thừa nhận trong Luật Kế toán Việt Nam và ngày 12/6/2006 Bộ Tài chính đã ban hành TT 53/2006/TT-BTC hướng dẫn áp dụng kế toán quản trị trong DN. Với việc thừa nhận và có TT hướng dẫn thực hiện kế toán quản trị trong DN đã tạo điều kiện thuận lợi cho các DN trong việc tổ chức kế toán quản trị và lập hệ thống BCKTQT cung cấp thông tin cho các cấp quản lý DN quản lý điều hành DN.

TT 53/2006/TT-BTC và Luật Kế toán 2015 đã tạo hành lang pháp lý cho công tác kế toán quản trị trong DN và tạo điều kiện cho các DN tự chủ trong lập hệ thống BCKTQT. Cụ thể:

TT 53/2006/TT-BTC giúp cho các cấp quản lý DN và người làm Kế toán có cái nhìn đúng đắn về vai trò và chức năng của kế toán quản trị trong quản lý điều hành DN, từ đó cho thấy được vai trò và tầm quan trọng của người làm kế toán quản trị cũng như thông tin cung cấp từ hệ thống BCKTQT. Bên cạnh đó, TT 53 cũng chỉ ra rằng việc tổ chức kế toán quản trị và lập hệ thống BCKTQT là tùy thuộc vào nhu cầu thông tin và mục tiêu quản lý của các cấp quản lý DN không bắt buộc phải tuân thủ một quy định cụ thể nào liên quan đến khuôn khổ pháp lý. Điều này giúp cho các DN có toàn quyền lựa chọn và vận dụng các nội dung kế toán quản trị phù hợp với đặc điểm hoạt động SXKD, mục tiêu quản lý và nhu cầu thông tin của các cấp lãnh đạo DN.

TT 53/2006/TT-BTC có những hướng dẫn một cách khái quát các nội dung cơ bản của kế toán quản trị; hướng dẫn việc vận dụng chứng từ, sổ kế toán, tài khoản kế toán và các phương pháp tính giá cho việc tổ chức công tác kế toán quản trị, tạo điều kiện để các DN có thể vận dụng thực hiện tổ chức kế toán quản trị và lập các báo cáo kế toán quản trị.

TT 53/2006/TT-BTC đã đưa ra yêu cầu cơ bản về việc thiết lập hệ thống BCKTQT và hướng dẫn cách lập một số mẫu biểu báo cáo (gồm các báo cáo về dự toán, báo cáo thực hiện, báo cáo phân tích) liên quan đến quản trị chi phí, giá thành, hàng tồn kho, doanh thu, kết quả kinh doanh… rất hữu dụng cho các đơn vị tham khảo để vận dụng vào thực tế DN.