Thực trạng quản lý nhập cư của chính quyền TP.HCM thời gian qua

Với số lượng dân nhập cư ngày càng đông, cộng thêm áp lực tăng dân số tự nhiên cao (dự báo thêm 1,2 triệu dân vào năm 2015), TP.HCM đang phải chịu nhiều áp lực trong quản lý cư trú. Một số chính sách hạn chế nhập cư đã được ban hành, tuy nhiên còn gặp nhiều bất cập. Điển hình là việc thực hiện Luật Cư trú của Đoàn đại biểu Quốc hội (ĐBQH) TP.HCM, trong 3 năm triển khai thực hiện Luật Cư trú (từ 1/1/2010 – 31/12/2012), tại một số quận, huyện ở TP.HCM đã bắt đầu xuất hiện tình trạng quá tải và bất cập.

Thực tế hiện nay, trên địa bàn quận có các khu công nghiệp, khu chế xuất với số lượng công nhân tạm trú rất đông, con số có khai báo tạm trú đến gần cả chục ngàn người (còn số chưa khai báo cũng rất lớn). Phản ánh việc quản lý số đối tượng đăng ký thường trú, đăng ký tạm trú và khai báo lưu trú theo như quy định của Luật Cư trú hiện hành, đối với lực lượng công an, cán bộ tư pháp gặp không ít khó khăn. Với tốc độ đô thị hóa ngày càng cao, hình thành nhiều khu công nghiệp, khu chế xuất, trung tâm thương mại, cơ sở kinh doanh lưu trú, phát sinh nhiều khu vực quy hoạch, các công trình, dự án…

Do đặc điểm của TP cùng với quá trình đô thị hóa, phát triển các khu dân cư mới thì có nhiều người dân tự san lấp đất nông nghiệp phân lô bán nền xây dựng nhà trái phép, xây dựng nhà trên đất công, trên khu quy hoạch… trong khi chính sách chưa thật rõ ràng, quan điểm về hộ khẩu và tài sản (nhà ở đất đai) chưa tách bạch nên rất khó khăn trong việc đền bù giải tỏa để thực hiện các công trình theo quy hoạch. Từ đó, TP có chủ trương chỉ cấp NK3c, NK3d cho hộ, nhân khẩu tạm trú có thời hạn nếu đang cư trú tại nhà hợp pháp của mình hoặc được chủ hộ, chủ nhà hợp pháp bảo lãnh.

Qua thời gian triển khai thực hiện Luật Cư trú, những vấn đề bức xúc của người dân về cư trú đã được giải quyết, tạo điều kiện để công dân thực hiện các quyền, lợi ích theo pháp luật. Tuy nhiên, quá trình thực hiện Luật Cư trú cũng bộc lộ một số hạn chế. Cụ thể, Luật Cư trú không quy định diện tích tối thiểu bao nhiêu m2/1người đối với diện tích nhà cho thuê, cho mượn, cho ở nhờ thì được đăng ký thường trú nên phát sinh tình trạng chủ nhà cho nhiều hộ, nhiều người nhập hộ khẩu vào nhưng thực tế họ không cư trú tại đây. Ngoài ra, khoản 1 Điều 20 Luật Cư trú quy định điều kiện đăng ký thường trú tại thành phố trực thuộc Trung ương phải có chỗ ở hợp pháp và tạm trú liên tục tại thành phố đó từ 1 năm trở lên đã hạn chế quyền lợi của người dân.

Tại nhiều nơi, người dân có hộ khẩu thường trú một nơi, thực tế cư ngụ một nơi (không cư ngụ nơi đăng ký thường trú), do vậy, CSKV không quản lý được mà chỉ thông qua khai báo phiếu báo HK04; ít thông tin về quản lý con người, vì họ không cư ngụ tại địa phương, do vậy cũng rất khó khăn trong công tác quản lý nhân hộ khẩu. Quy chế quản lý cư trú và lao động của người tạm trú trên địa bàn TP.HCM vừa được thông qua chủ yếu nhằm phục vụ nhu cầu quản lý nhà nước, hạn chế tình trạng nhập cư tràn lan vào thành phố. Còn về quyền lợi của người nhập cư, trong quy chế chỉ ghi rất gọn: “Người tạm trú được tôn trọng và được đảm bảo quyền công dân”. Song như đã phân tích thực tế thì không như thế này. Bên cạnh đó, vẫn còn một số cán bộ có thái độ không tốt, “mặt nặng mày nhẹ”, phân biệt đối xứ khi tiếp xúc với dân nhập cư.

Với vai trò quản lý nhà nước, Sở LĐ-TB&XH TPHCM đã tổ chức nhiều đợt thanh tra, kiểm tra tình hình sử dụng lao động nước ngoài trên địa bàn đồng thời áp dụng nhiều biện pháp như nhắc nhở,xử phạt hành chính. Tuy nhiên các biện pháp chế tài về kinh tế chưa đủ sức răn đe. Nhiều DN vi phạm sẵn sàng nộp phạt và tiếp tục duy trì quan hệ lao động với người nước ngoài trái pháp luật. Điều đáng nói là theo quy định tại Nghị định 34/CP,người nước ngoài sau 6 tháng làm việc tại VN mà không có GPLĐ thì Sở LĐ-TB&XH các tỉnh,thành đề nghị Bộ Công an ra quyết định trục xuất khỏi VN trước nay chưa có tiền lệ. Những bất cập của cơ chế cũng như quản lý lỏng lẻo chính là nguyên nhân của tình trạng LĐPT nước ngoài ào ạt vào Việt Nam không kiểm soát được.

Một vấn đề được sự quan tâm của đông đảo sinh viên, nguồn nhân lực tri thức tại thành phố Hồ Chí Minh là sự chống chéo giữa vấn đề xin việc làm ở khu vực công và vấn đề hộ khẩu thành phố. Theo như quy định của nhà nước và thành phố thì muốn nhập hộ khẩu tại đây, bạn cần có tạm trú trên 1 năm, công việc ổn định và phải có nhà ở. Nhưng với một sinh viên vừa ra trường, muốn lập nghiệp tại thành phố thì làm sao đáp ứng được những yêu cầu này để có hộ khẩu Tp và xin được một công việc theo đúng chuyên ngành và sở thích tại khu vực công, cùng phát triển thành phố này.