Thực trạng việc quản lý doanh nghiệp ở nước ta trong nền kinh tế thị trường

Quản lý doanh nghiệp của chúng ta hiện nay có rất nhiều bất cập. Bên cạnh các doanh nghiệp chuyển đổi cơ chế quản lý cũ sang cơ chế quản lý mới thì vẫn còn lại một số không ít các doanh nghiệp vẫn còn giữ vững cơ chế quản lý cũ quan liêu bao cấp.

Xét về mặt tổng thể các doanh nghiệp của ta đã đổi mới hoàn toàn về công tác quản lý cả quản lý tài chính, quản lý lao độngm, quản lý sản xuất.
Đầu tiên chúng ta xét về công tác quản lý tài chính của các doanh nghiệp. Đây là vấn đề then chốt cho sự phát triển của các doanh nghiệp.

Ta thấy tình trạng quản lý các doanh nghiệp của chúng ta hiện nay vừa buông lỏng, vừa cứng nhắc. Trong các doanh nghiệp nhà nước ta thấy có một hiện tượng, giới hạn trách nhiệm của các doanh nghiệp nhà nước là không rõ ràng nên mọi thua lỗ thất bại trong kinh doanh rốt cuộc vẫn do nhà nước gánh chịu. Các doanh nghiệp có tài sản là khá lớn nhưng do công tác quản lý lỏng lẻo nên bị sử dụng biến tướng, bị xà xẻo, thất thoát khá nhiều. Có sự tuỳ tiện trong quản lý và hạch toán ở các doanh nghiệp nhà nước. Cơ chế khoán biến thành cơ cấu khoán trắng đã làm nhiều tổ chức doanh nghiệp trở thành “vỏ quốc doanh ruột tư nhân”. Nhiều tổ chức quốc doanh giao vốn cho một nhóm cán bộ quản lý thực hiện việc buôn bán riêng mặc cho đơn vị cơ sở trực thuộc phải tự lo lấy cuộc sống của mình. Tính trong hai sổ sách vẫn còn khá phổ biến. Ta thấy, trên danh nghĩa nhà nước vẫn là chủ sở hữu lớn nhưng không phải là ông chủ thực sự; chưa có sự phân biệt rành mạch giữa sở hữu và kinh doanh. Cơ chế quản lý chưa phù hợp với thị trường và chưa tạo điều kiện để triển khai các chủ trương quan trọng như đa dạng hoá loại hình sở hữu các doanh nghiệp nhà nước.

Xét về thực lực và hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp cho đến nay còn có một số ý kiến đánh giá khác nhau. Có người cho rằng: Tiềm lực tài chính của các doanh nghiệp rất yếu kém, hiệu quả thấp, triển vọng phát triển khó khăn. Có ý kiến khác cho rằng tuy một số doanh nghiệp có biểu hiện yếu kém nhưng vẫn có những doanh nghiệp rất mạnh làm ăn hiệu quả và phát triển tốt trong cơ chế thị trường. Mỗi một ý kiến nhận xét đều dựa trên một số căn cứ nào đó. Song phải thừa nhận rằng trong nền kinh tế của chúng ta đang nổi lên vấn đề cấp bách về tài chính và các yếu kém về quản lý.

Thực trạng về nguồn vốn cũng như công tác quản lý nguồn vốn đó hiện nay là:

Quy mô vốn của các doanh nghiệp còn nhỏ bé, chưa đáp ứng được nhu cầu phát triển hiện nay. Trong số 5800 doanh nghiệp được thống kê, các doanh nghiệp nhà nước do trung ương quản lý có tổng số vốn kinh doanh vào khoảng 50.700 tỷ đồng. Các doanh nghiệp địa phương hiện nay đang sử dụng vốn khoảng 17.800 tỷ đồng. Do công tác quản lý của ta nên số vốn ấy nó không được sử dụng hoàn toàn với mục đích sản xuất kinh doanh mà nó còn bị thất thoát đi một phần rất lớn. Số bị chiếm dụng một cách trái phép khá nhiều. Một bước đổi mới đáng chú ý là việc cải tổ các doanh nghiệp theo quyết định số 90 – TTg, quyết định 91 – TTg ngày 7 – 3 – 1994 và quyết định số 185 – TTg ngày 28 – 3 – 1996 của Thủ tướng Chính phủ và tiếp tục sắp xếp lại các doanh nghiệp nhà nước thành lập các tập đoàn kinh doanh. Nhằm khắc phục tình trạng manh mún, quy mô nhỏ bé của doanh nghiệp nhà nước. Chính phủ đã cho phép thành lập và thành lập lại các tổng công ty hoạt động trên một số lĩnh vực nhất định. Hiện nay có 74 tổng công ty mạnh giữ vị trí chủ đạo trong các lĩnh vực quan trọng của nền kinh tế. Trong đó 18 tổng công ty được thành lập theo mô hình tập đoàn kinh doanh. Mặc dù có những chuyển biến ban đầu là rất khả quan nhưng nó vẫn còn bộc lộ một số dấu hiệu bất lợi và những hạn chế đối với các tổng công ty được thành lập lại. Sự phối hợp sự liên kết giữa các thành viên chưa tạo nên một sức mạnh to lớn, công tác quản lý rời rạc. Đội ngũ quản lý chưa đáp ứng đủ năng lực, chưa theo kịp sự thay đổi của môi trường kinh doanh và chưa đáp ứng được yêu cầu của tổng công ty lớn. Khi quy mô của Tổng công ty tăng lên thì tính phức tạp của quản lý thường tăng lên gấp bội, đặc biệt là quản lý tài chính.

Các doanh nghiệp tư nhân của ta sau mấy năm gần đây phát triển mạnh mẽ. Tỷ trọng các doanh nghiệp tư nhân tăng lên trong khi đó các doanh nghiệp quốc doanh là giảm xuống. Khác với doanh nghiệp quốc doanh, các doanh nghiệp tư nhân có một chế độ quản lý rất hiệu quả, đó chính là dựa vào mục đích của các doanh nghiệp tư nhân, họ làm ra bao nhiêu thì họ hưởng, lợi nhuận kinh doanh sản xuất ảnh hưởng trực tiếp đến người lao động đến quyền lợi của tất cả, họ phải gánh chịu mọi việc, không như các doanh nghiệp nhà nước là do nhà nước bảo trợ, gánh chịu trách nhiệm. Hiện nay rất nhiều doanh nghiệp tư nhân có cách quản lý riêng của mình đã đem lại một hiệu quả rất cao. Đứng trước nhu cầu về vốn rất lớn của mình, trước sự khó khăn của vốn vay, vốn tài trợ các doanh nghiệp phải lựa chọn một phương thức quản lý hợp nguồn vốn tự có vốn vay để làm sao mà từ nguồn vốn đó nó cho họ hiệu quả, lợi nhuận cao nhất.

Hiện nay cả nước có 25000 doanh nghiệp tư nhân có giấy phép hoạt động với số vốn khoảng 10000 tỷ, tập trung ở các thành phố lớn như: Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, Quảng Nam Đà Nẵng. Hầu hết các doanh nghiệp này hoạt động trong ngành thương mại, dịch vụ, chế biến lương thực thực phẩm. Vốn của các doanh nghiệp tư nhân là rất nhỏ, chủ yếu là vốn tự có. Bên cạnh đó nguồn vốn bổ sung cho các doanh nghiệp này là nguồn vốn vay ngân hàng.

Quản lý tài chính mà chủ yếu là quản lý đối với các doanh nghiệp hiện nay không phải là dễ dàng, làm sao để nguồn vốn của các doanh nghiệp hoạt động có hiệu quả là rất khó, điều này nó đòi hỏi các cán bộ quản lý, các chủ cơ sở phải có các phương hướng biện pháp thích hợp.
Quản lý doanh nghiệp không phải chỉ có quản lý vốn mà còn phải quản lý lao động quản lý sản xuất.

Đối với quản lý sản xuất của các doanh nghiệp. Trong mấy năm gần đây, chiều hướng tiêu dùng gia tăng, thu nhập của người dân tăng lên. Nhu cầu đòi hỏi khác xưa, do đó công việc của các nhà quản lý sản xuất là phải tìm hiểu thị hiếu người tiêu dùng từ đó mà sản xuất ra các mặt hàng phù hợp. Hiện nay ta bắt gặp một tình trạng lơi lỏng quản lý sản xuất dẫn đến việc sản xuất tràn lan, hoà giải hàng thật lẫn lộn, tràn ngập trên thị trường. Hiệu quả quản lý sản xuất trong các doanh nghiệp nhà nước là rất kém, kém hơn rất nhiều so với các doanh nghiệp tư nhân. Ta thấy sản phẩm các doanh nghiệp nhà nước sản xuất ra là cạnh tranh yếu trên thị trường, hầu như là mẫu mã xấu, lạc hậu. Các doanh nghiệp tư nhân tỏ ra năng động nắm bắt lại thị trường nhanh nhạy.

Một vấn đề dễ nhận thấy hiện nay kỹ thuật của chúng ta kém thế giới từ 1 – 2 thế hệ, nên năng suất, chất lượng kém. Do đó đòi hỏi nhà quản lý phải tìm cách nào để hiện đại hoá dần công nghệ sản xuất.

Đối với quản lý lao động. Thực trạng hiện nay về lao động của chúng ta là rất yếu kém về trình độ. Số lượng lao động có tay nghề cao trong các cơ sở sản xuất là ít. Các doanh nghiệp quản lý lao động hiện nay khác xưa kia. Ta thấy trước kia chúng ta quản lý lao động chung chung, người lao động đi làm việc không có cảm giác trách nhiệm, tận tụy với công việc, nhưng hiện nay do chuyển đổi cơ chế người lao động có hưng phấn làm viên hơn, có trách nhiệm nghề nghiệp cao hơn. Chúng ta đang quản lý lực lượng lao động theo hiệu lực, theo thời gian làm việc và theo sản phẩm họ làm ra. Qua đó chúng ta có một mức lương chính xác cho mỗi người. Quản lý lao động quản lý một thực thể sinh học sống do đó chúng ta phải có chính sách, biện pháp sao cho phù hợp.

Tình trạng quản lý doanh nghiệp hiện nay của chúng ta nói chung là rất yếu kém, do đó nó ảnh hưởng lớn đến các doanh nghiệp, làm cho các doanh nghiệp hoạt động không kém hiệu quả. Vì vậy chúng ta phải có các giải pháp để nâng cao hiệu quả quản lý của các doanh nghiệp, góp phần thúc đẩy nền kinh tế đa của đang phát triển.