Tiêu chí đánh giá tăng trưởng xanh cấp ngành công nghiệp

Việc xác định các tiêu chí đánh giá TTX đối với ngành sản xuất công nghiệp là rất cần thiết. Xác định rõ các tiêu chí đánh giá TTX giúp cho việc xem xét các tiêu chí đánh giá được đầy đủ và toàn diện các vấn đề cần đánh giá; tạo điều kiện thuận lợi cho việc xây dựng và sắp xếp các chỉ số; giúp cho việc đánh giá, đo lường không bị chồng chéo cũng như đảm bảo nguyên tắc xây dựng chỉ số (cấu trúc thứ bậc). Các tiêu chí TTX cấp ngành công nghiệp ngoài 2 tiêu chí về kinh tế và môi trường (2 khía cạnh của TTX phân biệt với khía cạnh xã hội của PTBV) còn có một số tiêu chí khác nữa mà luận án đề cập đến dưới đây. Để xác định các tiêu chí đo lường TTX cho ngành sản xuất công nghiệp, luận án phân tích tổng hợp chủ yếu 2 vấn đề: (1) khái niệm TTX và khung TTX; (2) sản xuất xanh. Ngoài ra, mối quan hệ TTX với PTBV cũng sẽ được xem xét đến. Dưới đây  là các phân tích và nhận định về các vấn đề đó:

Về khái niệm TTX, luận án sử dụng định nghĩa TTX của OECD để làm căn cứ xác định tiêu chí đo lường. TTX dựa trên hai trụ cột chính là kinh tế môi trường. Khung TTX (Hình 1.2) bao gồm 4 khía cạnh: (i) hiệu quả sản xuất và tiêu dùng; (ii) nền tảng tài nguyên thiên nhiên; (iii) chất lượng môi trường sống; (iv) các phản hồi chính sách và cơ hội kinh tế [2]. Tăng trưởng và sản xuất kinh tế phụ thuộc vào môi trường đối với các đầu vào tài nguyên thiên nhiên như năng lượng, nước và NVL thô trong đó môi trường là  đích đến các đầu ra ở dạng chất thải và khí thải. Vì vậy, hiệu quả về môi trường là các đo lường trọng tâm của TTX. Nền tảng tài sản thiên nhiên, đó là đảm bảo rằng gánh nặng không vượt quá khả năng chịu đựng của thiên nhiên bên cạnh việc giám sát các mối quan hệ giữa gánh nặng môi trường và tăng trưởng kinh tế. Nền tảng tài sản tự nhiên được theo dõi bằng cách lượng dự trữ của các tài sản có thể tái tạo, và các tài sản không thể tái tạo (dự trữ năng lượng hóa thạch) cả về số lượng và chất lượng. Chất lượng môi trường sống, môi trường và chất lượng cuộc sống của người dân cần được quan tâm thông qua xử lý các vấn đề ô nhiễm địa phương đặc biệt ở khu vực dân cư. Các phản hồi chính sách và  cơ hội kinh tế, bao gồm các phương tiện chính sách như thuế, trợ cấp và các quy định để chỉ đạo phát triển theo hướng ưu tiên. Các công cụ này cũng sẽ tạo các cơ hội mới cho các hoạt động kinh tế có thể tạo ra việc làm mới và kích thích tăng trưởng kinh tế.

Về sản xuất xanh, luận án cho rằng đánh giá TTX của doanh nghiệp trong ngành công nghiệp gắn liền với việc đánh giá quá trình sản xuất. Điều này đã được thể hiện rõ   ở khía cạnh thứ nhất đó là hiệu quả sản xuất và tiêu dùng trong khung TTX của OECD. Vì vậy, đo lường TTX đối với doanh nghiệp công nghiệp cần phải có yếu tố sản xuất xanh. Sản xuất xanh như định nghĩa (mục 1.1.1.3) bao gồm các vấn đề hiệu quả nguồn lực, bảo tồn năng lượng và tài nguyên, giảm nguồn chất thải (như tối thiểu hóa cũng như ngăn ngừa chất thải hoặc ô nhiễm), tái chế, an toàn và sức khỏe đối với người lao động  và người tiêu dùng, và thiết kế sản phẩm xanh.

Vấn đề cuối cùng, điểm khác biệt lớn nhất, các vấn đề của TTX không bao gồm các lĩnh vực sau (mục 1.1.4): chất lượng, vốn con người, xã hội và tài chính, các tác động tới các nước khác.

Do đó, luận án xác định các tiêu chí đo lường TTX đối với ngành sản xuất công nghiệp bao gồm:

  • (1) Năng lượng và tài nguyên
  • (2) Môi trường tự nhiên
  • (3) Kết quả kinh tế
  • (4) Lao động
  • (5) Sản phẩm
  • (6) Tái chế
  • (7) Chính sách doanh nghiệp

Tiêu chí năng lượng và tài nguyên: năng lượng và tài nguyên không chỉ quan trọng trong quá trình sản xuất cũng như TTX. Sự khan hiếm về NVL và năng lượng càng tăng lên trong quá trình sản xuất theo phương thức truyền thống và cần phải được bảo tồn. Tầm quan trọng của năng lượng và NVL thể hiện ở khía cạnh thứ nhất và thứ hai trong khung TTX của OECD. Do đó, các chỉ số TTX cần phản ánh các vấn đề về năng lượng và NVL cả về tiêu hao đơn vị sản phẩm và các dạng của năng lượng và NVL.

Tiêu chí môi trường tự nhiên: môi trường tự nhiên ngày càng ô nhiễm dưới tác động của quá trình sản xuất và hoạt động của con người. Các vấn đề về môi trường trong quá trình sản xuất công nghiệp bao gồm chất lượng nước và không khí, chất thải trong quá trình sản xuất và phế phẩm, ô nhiễm tiếng ồn trong quá trình sản xuất. Các chỉ số TTX doanh nghiệp cần phản ánh các vấn đề này và các vấn đề về môi trường tự nhiên cũng được thể hiện rõ trong khía cạnh thứ ba trong khung TTX của OECD (Chất lượng môi trường sống).

Tiêu chí kết quả kinh tế: duy trì tăng trưởng kinh tế của hệ thống sản xuất (cùng với vấn đề về môi trường) là yếu tố chính trong TTX quốc gia. Đối với doanh nghiệp, vấn đề kinh tế là vấn đề sống còn bên cạnh việc bảo đảm vấn đề môi trường trong quá trình sản xuất. Đó là việc tăng trưởng cũng như duy trì kinh tế của doanh nghiệp thông qua doanh thu, lợi nhuận nhằm đảm bảo việc làm, phát triển doanh nghiệp và địa phương.

Tiêu chí lao động: lao động là yếu tố chính của hệ thống sản xuất. Các chỉ số TTX ngành công nghiệp cần phản ánh vấn đề về lao động. Trong quá trình tham gia vào sản xuất doanh nghiệp, người lao động có thể gặp rủi ro về sức khỏe và an toàn lao động do sự bất cẩn, sự an toàn của hệ thống sản xuất, các chất thải và ô nhiễm ảnh hưởng đến người lao động, sự hài lòng của người lao động đối với doanh nghiệp. Tại Việt Nam, mặc dù chưa có những cơ quan về quản lý an toàn và sức khỏe nghề nghiệp (OSHA) như ở các nước phát triển nhưng vấn đề về an toàn sức khỏe nghề nghiệp của người lao động cũng phải đặc biệt chú trọng và cũng là để đảm bảo quá trình sản xuất được ổn định bởi vì con người là yếu tố chính của quá trình sản xuất. Các chỉ số về lao động như tỉ lệ chất thương, tai nạn, bỏ việc hay sự hài lòng của người lao động, đào tạo lao động…cần được phản ánh trong chỉ số TTX doanh nghiệp.

Tiêu chí sản phẩm: sản phẩm có mối liên hệ trực tiếp tới tác động môi trường và kinh tế doanh nghiệp. Trong quá trình tiêu thụ sản phẩm sản phẩm có thể trở thành chất thải và sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường. Một số sản phẩm trong quá trình sử dụng phát thải ra môi trường nhiều hơn trong quá trình tạo ra sản phẩm. Các chỉ số về sản phẩm có thể giúp doanh nghiệp tập trung và tối ưu hóa vào khâu thiết kế và quản lý cũng như sản xuất sản phẩm.

Tiêu chí tái chế: tái chế là khả năng sử dụng lại sản phẩm, NVL lỗi bị thu thồi lại trong quá trình sản xuất. doanh nghiệp có khả năng tái chế cao sẽ giảm được chất thải ra môi trường và nâng cao hiệu quả sản xuất cũng như tránh lãng phí. Tái chế cũng là một vấn đề quan trọng trong sản xuất xanh. Các chỉ số TTX doanh nghiệp cần phản ánh khả năng tái chế trong quá trình sản xuất doanh nghiệp.

Tiêu chí chính sách doanh nghiệp: mặc dù chính sách doanh nghiệp không được phản ánh trong chỉ số sản xuất bền vững. Tuy nhiên, quan điểm luận án đồng thuận với khía cạnh thứ tư trong khung TTX của OECD, đó là các chính sách của doanh nghiệp đối với việc phát triển cơ sở hạ tầng địa phương và chính sách đối với các biện pháp phòng ngừa môi trường cũng cần được tính đến. Do đó, các chỉ số TTX ngành công nghiệp phải phản ánh chính sách của ngành về các lĩnh vực trợ cấp địa phương, đầu tư vào các biện pháp phòng ngừa môi trường, hệ thống đánh giá và xử lý môi trường.

Thông qua 7 tiêu chí đánh giá thực hiện TTX của ngành công nghiệp có thể giúp  đạt được hai trong số ba nội hàm của TTX đó là: (i) giảm cường độ phát thải khí nhà kính và thúc đẩy sử dụng năng lượng sạch, năng lượng tái tạo và (ii) xanh hóa sản xuất; còn nội hàm thứ ba “xanh hóa lối sống và tiêu dùng bền vững” không thuộc phạm vi đánh giá TTX ngành công nghiệp.