Tồn tại và nguyên nhân chủ yếu trong tổ chức kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Hóa chất Việt Nam

Bên cạnh những ưu điểm nêu trên, tổ chức kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm  trong các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Hóa chất còn một số hạn chế cần phải hoàn thiện, nhằm phát huy hiệu quả hệ thống kế toán trong doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Hóa chất.

* Về mô hình tổ chức kế toán  trong các doanh nghiệp

Mô hình tổ chức kế toán quản trị trong các doanh nghiệp sản xuất thuộc Tập đoàn Hóa chất hiện nay là chưa rõ nét, các nội dung kế toán quản trị được thường được gắn với kế toán tài chính theo từng phần hành, nghĩa là kế toán làm phần hành nào sẽ làm luôn cả kế toán tài chính và kế toán quản trị. Các doanh nghiệp chưa có sự phân biệt rõ ràng giữa kế toán tài chính và kế toán quản trị, điều này thể hiện qua việc thu thập xử lý và cung cấp thông tin trong các doanh nghiệp nhằm phục vụ mục đích lập báo cáo tài chính là chủ yếu. Còn các thông tin liên quan được thực hiện ở các phòng ban khác như phòng kế hoạch, phòng tài chính, phòng vật tư…

Xác lập mối quan hệ cũng như quyền hạn của từng bộ phận, từng cá nhân làm kế toán.

* Về tổ chức công tác kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm dưới góc độ kế toán tài chính

+ Bên cạnh tổ chức chứng từ theo quy định của Bộ Tài chính, các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Hóa chất Việt Nam đã sử dụng một số loại chứng từ tự thiết kế, tuy nhiên các chứng từ này chưa phản ánh được hết bản chất nội dung nghiệp vụ kinh tế phát sinh, đặc biệt là yêu cầu kế toán quản trị.

+ Các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Hóa chất đã thực hiện mở hệ thống tài khoản theo đúng quy định phục vụ công tác tập hợp chi phí sản xuất và giá thành. Tuy nhiên, hệ thống tài khoản chưa được xây dựng chi tiết phục vụ cung cấp thông tin cho kế toán quản trị. Giúp các nhà quản trị ra quyết định kịp thời.

* Về tổ chức công tác kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm dưới góc độ kế toán quản trị

+ Về việc xây dựng định mức và dự toán chi phí, theo kết quả khảo sát, tỉ lệ doanh nghiệp xây dựng định mức và dự toán chi phí là tương đối cao, gần như toàn bộ số doanh nghiệp được khảo sát đều tiên hành xây dựng định mức và dự toán chi phí. Định mức chi phí là cơ sở cho việc lập dự toán chi phí, đồng thời là cơ sở để triển khai, so sánh, đánh giá tình hình thực hiện chi phí sản xuất kinh doanh. Tuy nhiên, hệ thống định mức chưa được các doanh nghiệp xây dựng đồng bộ và khoa học. Nguyên nhân có thể do trình độ nhân viên, vì để xây dựng được định mức chi phí và dự toán chi phí khoa là công việc tốn nhiều thời gian, công sức, tiền bạc, phải có kinh nghiệp và trình độ mới có thể xây dựng được. Ngoài ra có thể nhà quản trị chưa thấy hết được vai trò của định mức và dự toán trong việc quyết định và thực hiện chức năng của mình.

+ Về việc phân loại chi phí, mặc dù các doanh nghiệp đã tiến hành phân loại chi phí theo khoản mục và theo yếu tố. Nhưng việc phân loại này còn chưa nhất quán giữa các doanh nghiệp. Việc phân loại chi phí thành chi phí cố định và biến đổi mới chỉ được thực hiện trên cơ sở tổng hợp thông tin từ kế toán tài chính mà chưa tổ chức hệ thống kế toán chi phí  để tập hợp thành chi phí biến đổi và chi phí cố định. Ngoài ra việc phân loại chi phí thành chi phí cố định và biến đổi được kế toán phân loại một cách đơn giản và ước lượng đã dẫn tới thông tin chi phí kế toán cung cấp chưa phù hợp và khoa học. Chi phí sản xuất chung trong các doanh nghiệp sản xuất thường được phân bổ theo sản lượng hoặc CP NVL TT, điều này có nghĩa là chi phí sản xuất chung có mối quan hệ cùng chiều với sản lương và CP NCTT, điều này là phù hợp KTTC. Tuy nhiên, đối với KTQT thì việc phân bổ này chưa phản ánh chính xác chi phí tạo nên thành phầm. Chi phí chỉ được tính vào giá thành thành phẩm theo đúng loại chi phí và mức độ chi phí do tham gia vào việc sản xuất thành phẩm. Trong khi chi phí sản xuất chung gồm nhiều yếu tố chi phí và các yếu tố chi phí tham gia vào quá trình sản xuất theo các mức độ khác nhau.

+ Việc tập hợp chi phí và tính giá thành áp dụng theo phương pháp truyền thống và chưa áp dụng phương pháp tập hợp chi phí và tính giá thành hiện đại. Phương pháp này có ưu điểm xác định đúng đắn chi phí kết chuyển vào giá thành. Tuy nhiên, phương pháp này không phản ánh hoạt động cần thiết trong quá trình sản xuất sản phẩm và chi phí chung thường phân bổ bình quân thoặc theo tiêu thức sản lượng… Những tiêu thức này không phản ánh chính xác được chi phí sản xuất cho mỗi sản phẩm. Việc doanh nghiệp áp dụng theo phương pháp này chủ yếu cung cấp thông tin cho các đối tượng bên ngoài, chứ chưa quan tâm cung cấp thông tin nội bộ cho các nhà quản trị do thông tin giá thành chỉ có khi kế toán tập hợp chi phí sản xuất phát sinh sau khi quá trình sản xuất hoàn thành.

* Về tổ chức lập báo cáo, phân tích thông tin kế toán quản trị

+ Về tổ chức lập báo cáo kế toán quản trị, bộ phận kế toán đã cung cấp thông tin chi phí cho việc lập báo cáo tài chính theo đúng chuẩn mực và thông tư kế toán quy định nhằm đáp ứng yêu cầu của các đối tượng sử dụng thông tin.

Tuy nhiên thực trạng phân tích thông tin phục vụ quá trình ra quyết định trong các doanh nghiệp sản xuất thuộc Tập đoàn Hóa chất  chưa đáp ứng yêu cầu các nhà quản trị. Nguyên nhân là thông tin chi phí xuất phát từ việc phân loại, xây dựng dịnh mức và dự toán chi phí cho các đối tượng chịu chi phí của doanh nghiệp. Quá trình thu thập, phân loại thông tin chi phí cho đối tượng chịu chi phí chưa cung cấp thông tin chi phí thích hợp cho nhà quản trị để phục vụ cho việc phân tích thông tin. Để thực hiện hoạt động quản lý hiệu quả thì nhà quản trị cần được cung cấp thông tin KTQT, các thông tin do phải được thu thập, xử lý và phân tích theo các phương pháp kế toán quản trị để phục vụ cho quá trình ra quyết định.

+ Về phân tích thông tin kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm, qua khảo sát của tác giả thì việc phân tích chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm tại các doanh nghiệp sản xuất thuộc Tập đoàn Hóa chất mới chỉ dừng lại ở việc so sánh giữa kỳ kế hoạch với thực tế và định mức chứ chưa phân tích ảnh hưởng các nhân tố đến sự biến động của chi phí. Như đã phân tích ở trên, giá thành sản xuất phụ thuộc nhiều vào phương pháp phân bổ chi phí sản xuất chung, thực tế hiện nay thì phương pháp phân bổ chi phí này tại các doanh nghiệp sản xuất còn nhiều điểm chưa hợp lý, điều này sẽ làm ảnh hưởng đến giá thành và ảnh hưởng đến việc xác định lợi nhuận gộp của các doanh nghiệp sau này.