Tổng quan về mô hình chính quyền đô thị

1. Thế nào là mô hình chính quyền đô thị

Là khái niệm phát sinh từ khái niệm “chính quyền địa phương”. Có thể hiểu,

Là chính quyền đô thị là chính quyền địa phương: đối với Thành phố trực thuộc TW.

Là một bộ phận của chính quyền địa phương: đối với Thành phố thuộc tỉnh, Thị xã thuộc tỉnh.

Thực hiện chức năng quản lý nhà nước ở địa bàn đô thị. Trong đó Đô thi là khu vực tập trung dân cư sinh sống có mật độ cao và chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực kinh tế phi nông nghiệp, là trung tâm chính trị, hành chính, kinh tế, văn hóa hoặc chuyên ngành, có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế – xã hội của quốc gia hoặc một vùng lãnh thổ, một địa phương” (theo khoản 1, Điều 3 của Luật Quy hoạch đô thị năm 2009.

2. Tại sao phải xây dựng chính quyền đô thị:

Có sự khác biệt giữa đô thị và nông thôn, giữa quản lý đô thị và quản lý nông thôn.

Thành thị:

-Lãnh thổ đô thị là một thể thống nhất, liên hoàn, không thể chia cắt thành bộ phận riêng lẻ.

-Quy mô dân số lớn, dân tập trung đông, cơ cấu đa dạng phức tạp (dân nhập cư, khách vãng lai). Trình độ dân trí cao, nhu cầu đa dạng có tính chất khép kín, và tính tự quản cao. Người dân sống phụ thuộc hoàn toàn vào thị trường

-Kinh tế có tính đa ngành, đa lĩnh vực. Kinh tế tập trung chủ yếu là các ngành phi nông nghiệp (công nghiệp, dịch vụ, thương mại, du lịch..). Có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, tạo nguồn thu chủ yếu cho ngân sách Quốc gia.

-Về CSHT: có tính chất liên hoàn, phức tạp, tạo thành mạng lưới thống nhất, có tính xuyên suốt, đồng bộ bao gồm: CSHT kỹ thuật, CSHT xã hội

Nông thôn:

- Lãnh thỗ bị chia cắt, đứt đoạn và không kiên tục. Địa giới hành chính trùng với địa giới khác, nhất là địa giới kinh tế.

-Quy mô dân số nhỏ, lẻ, người dân tập trung thưa thớt, phân bố không đồng đều, trình độ dân trí thấp, cơ cấu dân số đơn giản. Người dân có lối sống đoàn kết, cởi mở, mang đậm chất của phong tục, tập quán.Người dân sông không phụ thuộc hoàn toàn vào thị trường, có thể tự cung, tự cấp được.

Kinh tế tập trung chủ yếu là nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, lâm nghiệp. ngư nghiệp. cơ cấu kinh tế có tính chất đơn ngành

-CSHT khá đơn giản, chưa có sự liên hoàn và đồng bộ.

Với những đặc trưng khác biệt giữa đô thị và nông thôn, thì đòi hỏi nội dung và hình thức tổ chức thực hiện quản lý NN ở đô thị cũng phải có những đặc trưng khác với nông thôn. “Hai đối tượng khác nhau không thể mặc chung cùng một chiếc áo”. Có như vậy thì công tác quản lý và vân hành đô thị mới thực sự có hiệu  quả.

3. Nguyên lý của 3 mô hình xây dựng chính quyền đô thị

Phương án 1: Xây dựng mô hình CQĐT bao gồm MỘT CẤP CHÍNH QUYỀN ĐẦY ĐỦ, HAI CẤP HÀNH CHÍNH ĐẠI DIỆN.

-Ưu: Bộ máy chính quyền tinh gọn, không còn cấp HĐND. Tất cả mọi việc đều thông qua HĐND thành phố. Đây là mô hình có tính khả thi cao, vì không còn cấp trung gian là HĐND ở các cấp, giúp tiết kiệm thời gian.

-Khuyết: Vì không tổ chức HĐND ở các dơn vị hành chính dưới TP. Trực thuộc tỉnh, do đó sẽ làm giảm vai trò giám sát quyền lực của NN, dễ phát sinh tiêu cưc. Đồng thời, làm tăng khối lượng công việc cho HĐND cấp thành phố, cấp tỉnh.

Phương án 2: Xây dựng mô hình CQĐT theo BA CẤP HÀNH CHÍNH (không tổ chức HĐND HUYỆN, QUẬN, PHƯỜNG)

Phương án 3: Xây dựng mô hình CQĐT theo BA CẤP HÀNH CHÍNH, phù hợp với xu hướng tổ chức chính quyền đô thị hiện đại của các nước trên thế giới.

Trao đổi xung quanh ba phương án xây dựng chính quyền đô thị mà bộ Nội vụ vừa đề xuất, ông Hảo cho rằng phương án 1 (không tổ chức HĐND huyện – quận – phường trong cả nước, đồng thời khắc phục những hạn chế trong việc thí điểm không tổ chức HĐND huyện – quận – phường hiện nay – PV) có thể chấp nhận được nhưng nên có điều chỉnh lại là để dân bầu trực tiếp chủ tịch UBND (chứ hiện nay chưa nêu rõ UBND sẽ do ai bầu) thay vì bổ nhiệm từ trên.

Về phương án 2 (không tổ chức HĐND ở tất cả các đơn vị hành chính trực thuộc đô thị), ông Hảo cho rằng HĐND cấp thành phố trực thuộc Trung ương và cấp tỉnh nên giữ lại. “HĐND cấp tỉnh, thành phố thực tế vẫn thực hiện chức năng lập quy dù còn hạn chế và chức năng này ngày càng cần thiết, khi chúng ta đẩy mạnh việc phân cấp phân quyền”, ông nói.

Đối với phương án 3 (tổ chức chính quyền đô thị theo mô hình thị trưởng), tức thiết lập cơ quan hành chính đô thị ở địa bàn thành phố trực thuộc Trung ương và thành phố, thị xã thuộc tỉnh là toà thị chính, đứng đầu toà thị chính là thị trưởng, ông Hảo cho rằng phương án này mang tính khả thi cao.