Trình tự các bước thiết lập thị trường phát thải các-bon

Mặc dù hình thức hoạt động và mục tiêu hướng tới của thị trường phát thải các-bon là đồng nhất thì thực tế hiện nay có rất nhiều mô hình tổ chức thị trường phát thải các-bon được thiết kế phù hợp với hoàn cảnh, điều kiện cụ thể của từng quốc gia và vùng lãnh thổ. Rất khó để đưa ra được một mô hình phát triển thị trường phát thải các-bon được coi là hoàn hảo và có thể áp dụng ở tất cả các quốc gia. Thực tế, khoa học về phát triển thị trường phát thải các-bon vẫn đang tiếp tục được nghiên cứu và các mô hình phát triển thị trường vẫn đang được các nhà khoa học, các quốc gia nghiên cứu, đề xuất và áp dụng. Kết quả tổng hợp từ các nghiên cứu của các nhà khoa học, các báo cáo của Ngân hàng thế giới (WB); Tổ chức Hợp tác kinh tế và Phát triển (OECD) và Diễn đàn đối tác quốc tế cùng hành động về phát thải các-bon (The International Carbon Action Partnership -ICAP) thì về cơ bản, việc xây dựng thị trường phát thải các-bon sẽ phải trải qua 10 bước như sau:

Bước 1: Xác định phạm vi ngành/loại khí thải được đưa vào ETS: (1) Xác định ngành tham gia; (2) Xác định loại phát thải khí nhà kính (GHGs) tham gia thị trường; (3) Xác định phạm vi/giới hạn tính toán phát thải cho doanh nghiệp dựa vào chuỗi giá trị; (4) Lựa chọn doanh nghiệp trên cơ sở xem xét các tiêu chí về quy mô phát thải.

Bước 2: Xác định mục tiêu phát thải: (1) Xây dựng cơ sở dữ liệu để tính toán và xác định mục tiêu phát thải và tổng phát thải cho ETS; (2) Xác định hạn mức phát thải; (3) Xác định thời gian thực hiện và cung cấp các dự báo về các mục tiêu cắt giảm phát thải trong dài hạn để cung cấp thông tin cho doanh nghiệp ra quyết định.

Bước 3: Xác định phương thức phân bổ hạn mức phát thải cho phép: (1) Lựa chọn phương thức phân bổ hạn ngạch phát thải phù hợp với mục tiêu chính sách; (2) Xác định điều kiện và phương pháp phân bổ hạn mức phát thải miễn phí và cân đối với hạn mức sử dụng cho đấu giá trên thị trường; (3) Xác định các biện pháp được đưa ra để áp dụng cho các doanh nghiệp mới tham gia thị trường, các doanh nghiệp đóng cửa và các doanh nghiệp bị loại ra khỏi hệ thống (khi không đạt tiêu chí).

Bước 4: Xem xét việc sử dụng hạn mức phát thải bù đắp (offset) được thực hiện từ bên ngoài hệ thống ETS: (1) Xác định có hay không việc chấp nhận cho phép các doanh nghiệp mua tín chỉ phát thải từ bên ngoài ETS để thực hiện hoạt động phát thải; (2) Lựa chọn điều kiện về ngành, loại khí thải và các hoạt động giảm phát thải; (3) Cân nhắc chi phí của việc thành lập một chương trình riêng về cơ chế bù đắp hay sử dụng chương trình đã có sẵn; (4) Quyết định giới hạn về việc sử dụng phát thải bù đắp; (5) Thành lập hệ thống giám sát, báo cáo, xác minh và quản lý.

Bước 5: Lựa chọn cơ chế vận hành linh hoạt cho ETS: (1) Thiết lập các quy định về gửi ngân hàng đối với phát thải cho phép; (2) Thiết lập các quy định về mượn phát thải cho phép và phân bổ sớm phát thải; (3) Thiết lập thời hạn cho việc xây dựng báo cáo và các giai đoạn hoàn thành thực hiện mục tiêu giảm thiểu của ETS.

Bước 6: Xử lý vấn đề giá và chi phí của phát thải trên thị trường: (1) Thiết lập các căn cứ cho việc xử lý các rủi ro có thể phát sinh và các can thiệp để ổn định thị trường; (2) Lựa chọn có hay không can thiệp trong các trường hợp giá phát thải các-bon quá cao, hay quá thấp, hay cả hai (ví dụ quy định giá trần, giá sàn); (3) Quyết định về thiết lập nhóm giám sát thị trường.

Bước 7: Đảm bảo và kiểm soát các doanh nghiệp thực hiện: (1) Xác định doanh nghiệp tham gia; (2) Quản lý các báo cáo phát thải của doanh nghiệp; (3) Thông qua và quản lý việc thực hiện của các bên xác minh báo cáo; (4) Thiết lập và giám sát đăng ký ETS; (5) Thiết kế và thực hiện các trừng phạt vi phạm; (6) Quy định và giám sát thị trường ETS.

Bước 8: Khuyến khích sự tham gia của các bên liên quan, truyền thông và xây dựng năng lực vận hành hệ thống: (1) Xác định các bên liên quan, định vị vị trí, lợi ích và mối quan tâm của các bên liên quan; (2) Phối hợp với các ban/ngành có liên quan để đảm bảo tính minh bạch của quá trình ra quyết định và tránh các sai lệch về mặt chính sách; (3) Thiết kế chiến lược tham gia để lấy ý kiến tư vấn của các bên liên quan với các tập trung vào định dạng thị trường, thời gian thực hiện và mục tiêu cắt giảm phát thải; (4) Thiết kế chiến lược truyền thông để thông báo tới công chúng; (5) Xác định và giải quyết các nhu cầu về xây dựng năng lực vận hành ETS.

Bước 9: Xem xét việc kết nối với các ETS bên ngoài: (1) Xác định mục tiêu và chiến lược liên kết; (2) Xác định đối tác liên kết; (3) Xác định loại/mô hình liên kết; (4) Xác định các điểm mấu chốt của thiết kế chương trình liên kết; (5) Xác định mô hình và thực hiện hoạt động liên kết.

Bước 10: Thực hiện, đánh giá kết quả và cải tiến: (1) Quyết định về thời gian và quá trình thực hiện; (2) Quyết định về quá trình và phạm vi đánh giá kết quả thực hiện; (3) Đánh giá thành công để hỗ trợ cải tiến hệ thống.