Vài nét về công ty xuyên quốc gia (TNCs) trong Marketing quốc tế

1. Định nghĩa về công ty xuyên quốc gia (TNCs)

Sẽ là chưa đủ nếu nghiên cứu Marketing quốc tế lại chưa nói đến các công ty xuyên quốc gia, lực lượng hoạt động trong môi trường quốc tế. Thực tế có rất nhiều tên gọi công ty khác nhau như công ty quốc tế (Interational Corporation), công ty toàn cầu (Global Corporation). Những loại này thường để chỉ các chiến lược marketing theo định hướng (orientation) quốc tế hay toàn cầu. Đáng quan tâm hơn cả là các công ty xuyên quốc gia (Transational Corporations – TNCs) và các công ty đa quốc gia (Multinational Corporations – MNCs).

Vậy TNCs và MNCs có gì khác nhau? Theo các chuyên gia của Hội nghị về Thương mại và Phát triển thuộc Liên hiệp quốc (UNCTAD), TNCs là những công ty có chủ sở hữu vốn thuộc công ty mẹ của một quốc gia, còn MNCs có chủ sở hữu vốn thuộc công ty mẹ của nhiều quốc gia. Thí dụ, Royal Dutch/ shell Group và Unilever có vốn chủ sở hữu của Anh và Hà Lan, Fortis có vốn chủ sở hữu của Bỉ và Hà Lan. Hầu như sự khác nhau duy nhất giữa TNCs và MNCs là ở chỗ này (quốc gia có vốn sở hữu).

Xét trên tổng thể (đặc điểm về quốc tế hoá hay toàn cầu hoá các hoạt động kinh doanh, cơ cấu tổ chức các chi nhánh ở nước ngoài), TNCs và MNCs, về cơ bản, không có sự khác nhau. Mặt khác, cho đến nay số MNCs chỉ còn lại rất ít. Trong số 500 công ty lớn nhất toàn cầu hiện nay chỉ còn 3 công ty nêu trên. Vì vậy, nhìn chung, có thể nói TNCs và MNCs là một. Các chuyên gia UNCTAD định nghĩa như sau:
TNCs là các công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc vô hạn, có cơ cấu tổ chức gồm công ty mẹ và hệ thống công ty chi nhánh ở nước ngoài, theo nguyên tắc công ty mẹ kiểm soát tài sản của công ty chi nhánh thông qua góp vốn cổ phần.

2. Sự ra đời của TNCs

Cơ sở ra đời của TNCs, nói chung là do tác động của nhiều yếu tố: trình độ phát triển kinh tế, sự tiến bộ của cách mạng kỹ thuật, sức sản xuất tăng, cạnh tranh gay gắt, phân công lao động xã hội phát triển. Tuy nhiên, yếu tố cơ bản nhất quyết định sự ra đời của TNCs là tích tụ và tập trung hoá sản xuất (production concentration & centraliztion) cả về vốn và công nghệ vào một số công ty độc quyền. Trước sự lớn mạnh nhanh chóng của những công ty này, thị trường tiêu thụ nội địa trở nên chật hẹp. Việc mở rộng quốc tế để xuất khẩu hàng hoá ra nước ngoài là một tất yếu khách quan.
Lịch sử ra đời của TNCs bắt đầu từ khu vực Tây Âu (trước hết từ Anh, Đức, Pháp, Hà Lan) cách đây khoảng 2 thế kỷ, điển hình là công ty Daimler (Đức) trong ngành sản xuất ô tô vào năm 1810, sau đó mở rộng ra các nước trong khu vực như Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Phần Lan, Đan Mạch, Thuỵ Điển, Na Uy…

TNCs ở khu vực Bắc Mỹ nói chung và Mỹ nói riêng tuy ra đời muộn hơn Tây Âu (vào giữa thế kỷ 19) nhưng phát triển mạnh hơn Tây Âu cả về số lượng và chất lượng, cùng với sự lớn mạnh của nền kinh tế Mỹ. Do đó, TNCs Mỹ từ sau Thế chiến hai đã nhanh chóng đóng vai trò chủ đạo trên thị trường thế giới.

TNCs Nhật Bản ra đời sau Mỹ (từ năm 1868) và thực sự lớn mạnh sau Thế chiến hai với sự xuất hiện của các Zaibatsu (tổ hợp các tập đoàn hàng đầu của kinh tế Nhật Bản), điển hình là bốn Zaibatsu lớn nhất: Mitsubisi, Mitsui, Sumitomo, Yasuta.

3. Những đặc trưng nổi bật của TNCs

– Đa dạng hoá (Diversification). Để thoả mãn nhu cầu đa dạng của thị trường mục tiêu nước ngoài, TNCs không có cách lựa chọn tích cực nào khác là phải đa dạng hoá sản phẩm, và do đó mỗi nhóm sản phẩm của công ty phải theo hướng “cá biệt hoá” (Differentiation). Đặc trưng này là sự quán triệt nguyên lý chung “tư duy toàn cầu, hành động địa phương” (Thinking global, Action Local) như đã nói trên để thực hiện chiến lược cụ thể “sản phẩm toàn cầu, thị hiếu địa phương” (Global Product, Loccal Tastes).

– Tiêu chuẩn hoá (Standardization). TNCs xác định những nhu cầu, thị hiếu giống nhau của thị trường nước ngoài khác nhau trên phạm vi địa lý rộng để hướng vào những sản phẩm tiêu chuẩn hoá nhằm thoả mãn nhu cầu đồng nhất của số khách hàng đông nhất trên nhiều thị trường, nhất là thị trường toàn cầu (sẽ nói ở chương 5).

– Quốc tế hoá (Internationalization). Đây là đặc trưng nổi bật của TNCs diễn ra chủ yếu ở pha 3 trong tiến trình mở cửa quốc tế. Đó cũng là quá trình nỗ lực để mở rộng hoạt động kinh doanh của TNCs ra hàng loạt quốc gia trên toàn khu vực có nhiều lợi thế nhất. Đặc trưng này còn gọi là đa quốc gia hoá hay khu vực hoá (như toàn bộ khu vực châu á- Thái bình dương hay trên toàn bộ châu Âu…).

– Toàn cầu hoá (Globalisation). Đặc trưng này của TNCs thường thể hiện rõ nhất trong pha 4 của tiến trình mở cửa quốc tế. Toàn bộ hoạt động chiến lược Marketing – mix của TNCs lớn thường mở rộng trên cấp độ toàn cầu, như chiến lược thị trường toàn cầu, chiến lược sản phẩm toàn cầu, chiến lược giá toàn cầu. Đây cũng là đặc trưng nổi bật hiện nay của nhiều công ty, điển hình như Coca – Cola, IBM, P&G, Toyota… Đặc trưng này cũng là mục tiêu cao nhất mà TNCs hướng tới, theo đó người lãnh đạo TNCs rất chú trọng nguyên tắc: “xem xét toàn bộ thị trường thế giới như một đơn vị kinh tế thống nhất”, Chủ tịch Hội đồng quản trị hãng IBM Jacques Maisonrouge đã nói như vậy.

Có thể nói, bốn đặc trưng điển hình trên phản ánh rõ sức mạnh kinh tế và vị thế của TNCs trong quá trình phát triển. Bốn đặc trưng đó gắn liền với sự vận động của thị trường thế giới nói chung và thương mại thế giới nói riêng, đặc biệt hơn là xu thể phát triển sâu sắc của toàn cầu hoá hiện nay mà ở đó, TNCs vẫn đóng vai trò là “đội quân xung kích”.


Các từ khóa trọng tâm hoặc các thuật ngữ liên quan đến bài viết trên:
  • công ty xuyên quốc gia
  • ,