Vai trò của dịch vụ trong nền kinh tế thế giới

Dịch vụ và khu vực kinh tế dịch vụ, theo Christopher Lovelock và Denis Lapert, được bắt đầu chú trọng từ thập niên 1970. Nếu như trong suốt thời kỳ phát triển của đại công nghiệp tư bản chủ nghĩa, hàng hoá-tế bào của xã hội tư bản đóng vai trò thống trị, thì ngày nay khu vực dịch vụ phát triển mạnh và đóng vai trò chủ đạo kinh tế. Nếu hàng hoá đáp ứng nhu cầu thường rất chậm do thời gian dự trữ và giao nhận kéo dài, thì dịch vụ đáp ứng nhu cầu rất nhanh do sản xuất và tiêu dùng diễn ra đồng thời, hiệu quả chung về kinh tế-xã hội cao hơn, môi trường kinh doanh năng động hơn.

Trên thực tế, hiệu quả kinh tế-xã hội mà dịch vụ mang lại thường lớn hơn nhiều so với hàng hoá thông thường, điển hình như các phát minh, tác quyền, bí quyết kỹ thuật, giấy phép, nhượng quyền thương mại…Lợi ích của hàng loạt những sản phẩm trí tuệ đó là vô cùng lớn, kể cả dịch vụ giáo dục, thường thúc đẩy sự phát triển của kinh tế tri thức.

Thực vậy, từ cưối thập niên 90, khu vực dịch vụ đã chiếm tỷ trọng cao trong tổng giá trị sản phẩm quốc nội (GDP) của nhiều nước công nghiệp phát triển. Đơn cử năm 2000, tỷ trọng (%) của khu vực kinh tế dịch vụ trong (GDP) cuả một số nước sau [3]:

  •  Anh: 78%
  •  Mỹ: 77%
  •  Canada: 72%
  •  Pháp: 72%
  •  ý: 71%
  •  Đức: 69%
  •  Nhật: 69%

Nếu trong nửa đầu thập niên 90, tốc độ tăng trưởng hàng năm của dịch vụ thường đạt 12%, gần gấp đôi so với hàng hoá (6-7%/năm), thì sang đầu thế kỷ 21, tỷ trọng dịch vụ trong GDP của Mỹ, Anh, Canada đã lên tới 80%. Hàng loạt nước phát triển khác cũng phát triển theo xu hướng chung đó: dịch vụ chiếm gần 80% GDP. Còn ở những nước đang phát triển, con số này thường thấp hơn rõ rệt, trung bình đạt khoảng 35-40% GDP.

Trong quá trình phát triển kinh tế, khu vực dịch vụ thường mở rộng nhanh và thu hút số lượng lớn việc làm (Jobs). ở Mỹ, tỷ trọng lao động và việc làm trong khu vực dịch vụ năm 1994 cũng chiếm khoảng 75% tổng việc làm mới ở Mỹ. Con số này ở các nước phát triển khác như Anh, Pháp, ý, Đức, Nhật, Canada…cũng đạt xấp xỉ so với Mỹ, đặc biệt là việc làm trong lĩnh vực bán hàng (gồm cả khâu bán buôn và bán lẻ). Trên thị trường thế giới, theo UNCTAD, thương mại dịch vụ chiếm khoảng 1/4 tổng giá trị thương mại quốc tế hiện nay. Trong những năm 1990 và đầu thế kỷ 21, tốc độ tăng trưởng của thương mại dịch vụ quốc tế thường khá nhanh và đạt mức trung bình 12-15%/năm.

Nhìn chung, trong xu thế toàn cầu hoá sôi động hiện nay, dịch vụ ngày càng đóng vai trò lớn trong nền kinh tế ở các nước phát triển, đặc biệt ở những ngành nghề mới như viễn thông, điện tử (những ngành nghề có hàm lượng công nghệ cao). Vai trò của dịch vụ ở các nước đang phát triển tuy còn thấp nhưng đang tăng nhanh theo xu hướng chung của kinh tế thế giới.