Vai trò của thương mại quốc tế các sản phẩm nông nghiệp ở Việt Nam

Đối với các nước đang phát triển, thương mại quốc tế, các sản phẩm nông nghiệp là bộ phận cấu thành không thể thiếu trong quá trình hội nhập nền kinh tế quốc tế. Với Việt Nam đó không chỉ là bộ phận cấu thành trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, mà còn là hoạt động liên quan đến cân bằng xuất nhập khẩu của quốc gia, đến cuộc sống của hàng triệu người trong nông thôn, đến khả năng nâng cao đời sống của dân cư Việt Nam nói chung.

Trong thời kỳ nền kinh tế hoạt động theo cơ chế kế hoạch hoá tập trung, xuất khẩu nông sản theo nghĩa rộng đã đóng góp phần lớn vào kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam. Trong thời kỳ chuyển đổi cơ chế kinh tế, xuất khẩu các sản phẩm từ nông nghiệp đã đóng góp trên dưới 30% tổng kim ngạch xuất khẩu. Vài năm gần đây, mặc dù tổng kim ngạch xuất khẩu các sản phẩm từ nông nghiệp không ngừng tăng lên, song tỷ trọng của nó trong tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam đang giảm nhanh. Điều đó không có nghĩa là vai trò của thương mại quốc tế các sản phẩm nông nghiệp đang giảm dần, mà nó chỉ là xu thế chuyển dịch cơ cấu hàng xuất khẩu đang theo chiều hướng tiên tiến của Việt Nam.

Tuy tỷ trọng kim ngạch xuất khẩu các sản phẩm từ nông nghiệp không ngừng giảm xuống, nhưng xuất khẩu các sản phẩm từ nông nghiệp vẫn còn chiếm tỷ trọng tương đối lớn (năm 2001 vẫn còn chiếm trên 30%) tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam. Điều đó cho thấy xuất khẩu các sản phẩm từ nông nghiệp vẫn còn giữ vị trí quan trọng trong hoạt động thương mại quốc tế của Việt Nam về mặt kinh tế. Song, điều qua trọng hơn là nhờ xuất khẩu các sản phẩm từ nông nghiệp mà hàng triệu nông dân Việt Nam có điều kiện để không ngừng cải thiện và nâng cao đời sống. Điều đó có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc ổn định chính trị – xã hội ở Việt Nam.

Thực tiễn cho thấy, sự tăng trưởng của kim ngạch xuất khẩu nói chung, và của xuất khẩu các sản phẩm từ nông nghiệp nói riêng được coi là xung lực mạnh mẽ kích thích toàn bộ nền kinh tế tăng trưởng và phát triển. Có được như vậy chủ yếu là nhờ thông qua hoạt động xuất khẩu đã khai thác tất cả các lợi thế tương đối và tuyệt đối của quốc gia trong quan hệ thương mại quốc tế. Đối với Việt Nam, xuất khẩu nông sản không chỉ tạo ra xung lực nói chung, mà còn là xung lực ban đầu, tạo ra cú hích để nền kinh tế phát triển.

Trong những năm cuối thập niên 90 của thế kỷ 20 và thập niên đầu của thế kỷ 21, xuất khẩu các sản phẩm từ nông nghiệp của Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu to lớn. Từ một quốc gia thường xuyên bị thiếu đói, đến năm 2001, Việt Nam đã xuất khẩu gạo, cà phê đứng thứ hai, thuỷ sản đứng thứ 6 trên thế giới về sản lượng… Từ chỗ chỉ suất nông sản thô, nay đã có nông sản sơ chế, tinh chế xuất khẩu. Tuy nhiên, tỷ lệ hàng chế biến, đặc biệt hàng tinh chế còn chiếm tỷ trọng nhỏ. Trong tổ chức hệ thống xuất khẩu, cũng như việc điều hành hệ thống đó hoạt động trong điều kiện kinh tế thị trường đang còn nhiều vấn đề bất cập. Nhìn chung, hiệu quả kinh tế – xã hội của hoạt động xuất khẩu nông sản chưa tương xứng với tiềm năng của Việt Nam. Để nâng cao hiệu quả của hoạt động đó, cần hoàn thiện hệ thống giải pháp mà Việt Nam đang thực hiện.