Vai trò quản lý của nhà nước trong nền kinh thị trường

Nhà nước có một vai trò quan trọng trong nền kinh tế thị trường.

* Nhà nước là một thành phần kinh tế chủ yếu.

Nhà nước vẫn còn giữ một vai trò to lớn như một tác nhân trực tiếp trong nền kinh tế.

– Sản xuất.
Nhà nước sản xuất hàng hoá qua các doanh nghiệp quốc doanh. Khu vực quốc doanh tồn tại ở mọi nền kinh tế thị trường, quy mô của nó tuỳ thuộc lịch sử, chính sách của nhà nước đó.
Nhà nước giữ vai trò cơ bản trong lĩnh vực dịch vụ, các dịch vụ cung ứng bởi các cơ quan nhà nước có đặc trưng là không bán trên thị trường. Người dùng dịch vụ này không phải mua, không phải trả tiền. Chúng được cung ứng miễn phí cho công chúng. Nhà nước thường cung cấp các dịch vụ giáo dục, đào tạo, y tế, thông tin (truyền hình, truyền thanh, báo chí…) Những ví dụ trên cho thấy vai trò chủ yếu của nhà nước trong việc sản xuất ra những dịch vụ không thể thiếu được đối với xã hội.
Nhà nước ta còn độc quyền trong việc sản xuất các sản phẩm phục vụ trong quân đội.

– Cung, cầu, vốn trên thị trường vốn:
Nhà nước là một tác nhân có thể thiếu vốn, có thể thừa vốn. Vì vậy nhà nước cũng hoạt động trên thị trường vốn để cầu hoặc cung vốn. Đặc biệt tình hình nhà nước ta là sự thiếu vốn. Nhà nước huy động nguồn vốn bằng cách bán trái phiếu của nhà nước cho nhân dân. Hiện nay trên thị trường vốn của chúng ta có một cái mới là chúng thành lập được thị trường chứng khoán đầu tiên ở Việt Nam. Thông qua sự hoạt động của thị trường chứng khoán, chúng ta có thể điều tiết, luân chuyển vốn từ nơi thừa vốn đến nơi thiếu vốn. Mặc dù ta thấy được thị trường chứng khoán của chúng ta hiện nay phát triển chưa mạnh, chưa hiệu quả, nhưng về lâu dài nó sẽ rất tốt cho sự hoạt động của các doanh nghiệp, đặc biệt là vấn đề huy động vốn.

– Phân phối thu nhập.
Qua ngân sách của mình, nhà nước tác động mạnh mẽ tới mức thu nhập của các thành phần kinh tế khác. Thuế làm giảm thu nhập của đơn vị bị đánh thuế. Ngoài ra, cơ quan nhà nước cần nhiều công nhân viên chức để hoạt động nên nhà nước phát ra một khối lượng tiền rất lớn (thông qua việc trả lương), tăng thu nhập của các hộ gia đình có người làm việc cho nhà nước. Nhà nước áp dụng đánh thuế thu nhập vào những người có thu nhập cao. Bên cạnh đó nhà nước tăng cường trợ cấp xã hội: Bảo hiểm người nghèo… Đó là một hình thức phân bố lại thu nhập từ người có thu nhập cao chuyển bớt một phần nhỏ cho người có thu nhập thấp.

* Nhà nước là chính quyền tạo môi trường thể chế:
Nhà nước lập pháp có vai trò tạo ra luật lệ có các hoạt động kinh tế (luật thương mại, hợp đồng kinh tế, lao động, hệ thống sở hữu, luật công ty…) luật quy định quyền và nghĩa của mỗi tác nhân (người chủ doanh nghiệp, người làm công, người mua hàng…) tạo tính an toàn, ổn định cần thiết cho nền kinh tế. Nhà nước cũng có nhiệm vụ kiểm tra việc thi hành luật bằng cách thông tin phổ biến luật đào tạo và lập một bộ máy tư pháp và công an vững chắc và có hiệu quả.

* Nhà nước chịu trách nhiệm về tình hình kinh tế vĩ mô và bảo vệ quyền lợi chung và dài hạn.
Trong khi các đơn vị kinh tế tự chủ về các quyết định của mình và gánh chịu về kết quả hoạt động của mình thì nhà nước chịu trách nhiệm cân bằng tổng thể của nền kinh tế quốc gia. Cung và cầu gặp nhau trên thị trường tạo ra giá, Nhà nược chịu về mức giá chung tức là về lạm phát.
Trong các hoạt động xuất và nhập khẩu, nhà nước phải lo giữ cân bằng cán cân thương mại đối với nước ngoài. Không ai thích trả thuế nhưng nhà nước cần phải có nguồn ngân sách để xây dựng cơ sở hạ tầng đầu tư và phát triển y tế, giáo dục, giao thông vận tải. Nhà nước còn phải có trách nhiệm bảo vệ môi trường sinh thái, bảo vệ tài sản quốc gia.
Để đảm nhận được các nhiệm vụ này, Nhà nước dùng những phương thức riêng của mình: dùng các chính sách để điều tiết hoạt động kinh tế, quyền lập pháp để định hướng cho hoạt động của các tác nhân khác. ở đây nhà nước chỉ định hướng chứ không điều hành hoặc quản lý trực tiếp.

* Nhà nước bảo trợ:
Nhà nước có bổn phận bảo trợ cho những thành phần xã hội không có khả năng phát biểu quan điểm và bảo vệ quyền lợi của mình. Những người yếu kém trong bối cảnh thị trường cạnh tranh: bảo vệ những người lao động trong thời kỳ thất nghiệp cao (bằng cách duy trì một mức thu nhập tôí thiểu), giúp những đơn vị thu nhập thấp để họ có khả năng mua (hỗ trợ các hộ nghèo, các doanh nghiệp nhỏ), tài trợ những ngành sản xuất không có lãi nhưng lại hữu ích cho xã hội (ví dụ: vận tải công cộng, xây dựng công viên…); bảo vệ các ngành hoạt động tặp tình thế khó khăn (ví dụ: ngành thủ công bị cạnh tranh quốc tế quá khắc nghiệt).
Trong nền kinh tế thị trường các doanh nghiệp hoạt động theo sự điều tiết của thị trường là chính. Nhưng vẫn còn một số vấn đề vẫn cần phải có sự can thiệp của nhà nước để nền kinh tế là cân bằng, tạo điều kiện cho sự phát triển kinh tế và xã hội.