Về chính sách điều hòa ngân sách

Phân cấp quản lý NSNN có nhiều ưu điểm nhưng cũng có những nhược điểm như tăng bất bình đẳng giữa các địa phương, kém hiệu quả do năng lực quản lý của chính quyền địa phương yếu,… Cơ chế điều hòa ngân sách được sử dụng như một công cụ tài chính để giải quyết các vấn đề kinh tế – xã hội và bất bình đẳng giữa các vùng miền. Cơ chế điều hòa ngân sách phải hướng vào việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế địa phương, xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế xã hội, góp phần thu hẹp khoảng cách giữa các khu vực. Đồng thời, cơ chế điều hòa cũng phải hướng vào việc thúc đẩy các nỗ lực thu thuế, chống thất thu ngân sách, tạo điều kiện huy động và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực của đất nước. Không có hệ thống NSNN được phân cấp nào từng đạt được sự cân bằng hoàn hảo giữa các nhiệm vụ chi và thu. Như mọi quốc gia áp dụng phân cấp, tại Lào cũng có mất cân đối ngân sách. Nguyên nhân của mất cân đối theo chiều ngang có thể là sự khác biệt về hoạt động kinh tế tại các địa phương, sự giàu có hay có những nguồn lực do điều kiện tự nhiên tạo ra, hoặc khác biệt trong nhu cầu bởi các khác biệt cả về chi phí cung cấp dịch vụ lẫn nhân khẩu học. Mất cân đối theo chiều ngang và chiều dọc nhìn chung ở các quốc gia khác được giải quyết thông qua hệ thống điều hòa. Tuy nhiên, hệ thống điều hòa còn được chính quyền trung ương sử dụng khi theo đuổi các mục tiêu khác, như các ưu tiên quốc gia trong các ngành đặc biệt hay giải quyết các vấn đề liên địa phương. Các cách thức chủ yếu trong hệ thống điều hòa tại Lào là bổ sung cân đối và bổ sung có mục tiêu.

Bổ sung cân đối của ngân sách trung ương cho ngân sách từng tỉnh tại Lào được thiết kế nhằm tăng năng lực tài chính của các tỉnh nghèo. Chúng là những khoản bổ sung không điều kiện, được xác định dựa vào công thức và có giá trị danh nghĩa không thay đổi trong thời kỳ ổn định. Còn bổ sung có mục tiêu nhằm thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia, mục tiêu đặc biệt, hoặc thực hiện các dự án kinh tế – xã hội có tính chất đặc biệt quan trọng.

Không như các nước khác, ở Lào việc xác định mức bổ sung cân đối ngân sách được kết hợp với hệ thống phân chia nguồn thu từ thuế. Mặc dù có những điểm khác biệt này, hệ thống các khoản điều hòa đã hoạt động khá tốt. Tuy nhiên, vẫn còn những hạn chế nhất định trong hệ thống điều hòa ngân sách, giải pháp hoàn thiện là:

Thứ nhất, trong ngắn hạn, Chính phủ cần nâng cấp hệ thống tính toán bổ sung cân đối hiện tại thông qua bổ sung thêm các định mức thu rõ ràng hơn, dựa vào các năng lực dự báo số thu tốt hơn và ban hành các định mức minh bạch cho phân bổ ngân sách chi đầu tư.

Thứ hai, Chính phủ cần cân nhắc cải cách hệ thống điều hòa ở Lào theo hai nhóm công việc bổ sung cho nhau: (1) Một là, nâng cấp phương pháp luận về “bổ sung cân đối” hiện tại thành một hệ thống tính toán bổ sung cân đối hoàn toàn theo công thức, bao gồm một công thức công khai, rõ ràng sử dụng để phân phối ngân sách và có thể là cả một quy tắc ổn định, công khai để thiết lập quỹ phân bổ bổ sung. Công thức này cần cân bằng những khác biệt về tài chính giữa các chính quyền địa phương trên cơ sở các nhu cầu chi tiêu định hướng vì người nghèo và năng lực tài chính. Điều quan trọng là phải áp dụng các phương pháp cho phép lượng hóa tiềm năng thu thay cho việc dùng số thu thực tế trong tính toán để tránh việc không khuyến khích các địa phương huy động nguồn thu. (2) Hai là, củng cố hệ thống bổ sung có mục tiêu để thực hiện các mục tiêu quốc gia thông qua các chính sách ngành được xác định rõ ràng đối với các lĩnh vực như giáo dục và y tế bao gồm cả có yêu cầu và không có yêu cầu đối ứng vốn. Sử dụng nhiều hơn các khoản bổ sung có mục tiêu cũng có thể được thực hiện để cấp vốn cho các chương trình đầu tư kết cấu hạ tầng.