VinEcom: Những khó khăn đằng sau sự hào nhoáng

Trong suốt tháng 3, tôi đã có cơ hội tham gia vào VinEcom 3 tuần với vai trò Giám Đốc Vận Hành (Head of Operation) VinMall.

Bài viết này tôi kể lại 3 tuần trải nghiệm đó cùng với những cái nhìn khó khăn mà họ đã, đang và sẽ phải đối mặt.

Đúng ra tôi không định viết về chủ đề nhạy cảm này, nhưng sau sự kiện chị Thủy CEO VinEcom (Thuỷ Hagen) từ nhiệm, tôi nghĩ có những điều cộng đồng nên hiểu và nên biết để có cái nhìn đúng đắn hơn.

1. VinEcom chỉ mới là một dự án

Điều này có nghĩa là tiền đầu tư chỉ mới là một lời hứa. Bắt đầu bằng việc thành lập công ty dưới pháp nhân TNHH, một định thể có thể được đóng cửa/xoá sổ bất cứ lúc nào, 1000 tỷ VNĐ thực ra chỉ là “tiền treo”. Nếu các dự án con pitching thành công, tiền mới được rót vào. Còn không, treo vẫn là treo.

Nếu bạn đang có sự nghiệp rực rỡ ở một “ông lớn” TMĐT nào đó và được mời chào về VinEcom, hãy cân nhắc đến độ rủi ro của nó. Giữa việc “được và mất”; giữa yếu tố ngắn hạn và yếu tố dài hạn; giữa ổn định và phiêu lưu.

Cuộc chơi với VinEcom đến giờ phút này vẫn còn là một hành trình chứa đựng nhiều rủi ro. Nói chính xác hơn nó là một Start-up đúng nghĩa với đầy khả năng thay đổi từ vị trí cao nhất đến vị trí thấp nhất.

2. VinEcom thiếu cả e- vẫn Commerce khi làm TMĐT

Nhìn vào các công ty làm TMĐT đình đám hiện nay, chúng ta dễ nhìn ra một số công thức sau:

– Có traffic based rất khủng, tiến hoá thành eCommerce: sendo.vn (FPT – VnExpress), 5giay – muachung.vn (VCorp), 123mua (Zing/VNG)

– Là công ty có công nghệ tốt, có know-how tốt về làm web: FPT, VCorp, VNG (ở trên), Lazada – Zalora của Rocket Internet

– Công ty bán lẻ có tiếng trên thị trường, đẩy mạnh kênh online: thegioididong.com, dienmay.com, nguyenkim.com, FPT Shop, HC, MediaMart…

– Các trang deal lớn hình thành nên từ trào lưu Group Buy: hotdeal.vn, muachung, cungmua… (nhiều lắm không nhớ hết)

VinEcom thực sự thiếu cả nền tảng công nghệ lẫn Know-How thương mại. Họ loay hoay trong bài toán làm sản phẩm gì, làm web như thế nào, bán cái gì, mô hình gì. Họ có thừa tham vọng và tiền, cái họ thiếu thật sự là một người đầu tàu hiểu công nghệ, có tầm ảnh hưởng thực sự trong giới công nghệ và tìm ra một định hướng đúng đắn.

Họ có thừa tiền để mời những nhà tư vấn thị trường rất mạnh để làm survey nhưng càng nhiều ý kiến tư vấn càng rối. Quay trở lại ý trên, tôi vẫn nghĩ họ cần 1 người đủ tầm để quyết làm gì trong mớ bòng bong những lời khuyên đó.

Kinh nghiệm cá nhân của tôi khi làm việc với ACNielsen, GFK cho thấy những nhà khảo sát thị trường VN biết rất ít về TMĐT. Đúng hơn là với quy mô quá nhỏ của TMĐT hiện tại, họ gần như bỏ qua mảng này mà đi thẳng vào bán lẻ truyền thống nơi các “ông lớn” đang sẵn sàng chi tiền để đấu nhau.

Bên cạnh đó, việc mời một người có bề dày kinh nghiệm làm báo ở Việt Nam để lead mảng sản phẩm, họ thật sự thiếu một người có tầm về thương mại để có thể khiến sản phẩm đi nhiều về hướng “thực dụng, đơn giản, hiệu quả” hơn là một sự trình diễn thông tin “theo kiểu báo” rất lộn xộn. Muốn nhiều thứ nhưng không có những Call to Action mạnh trong việc chốt đơn hàng.

3. Chọn sai thị trường khởi điểm

VinEcom chọn nơi đặt đại bản doanh ở Hà Nội, điều này sẽ khiến họ lâm vào những khó khăn như sau:

– Thị trường nhỏ hẹp

– Thiếu hụt lực lượng chuyên gia làm TMĐT

– Mức độ sẵn sàng cho TMĐT của người dùng thấp hơn nhiều so với Sài Gòn

Để vượt qua những khó khăn về nhân sự, họ hoặc phải trả một cái giá rất lớn cho lực lượng chuyên gia rất mỏng ở Hà Nội hoặc chào mời những nhân tài ở Miền Nam ra Miền Bắc làm việc (việc này đôi khi giá còn lớn hơn lực lượng tại chỗ).

Tôi vẫn nghĩ rằng, nếu đặt đại bản doanh ở Sài Gòn, VinEcom sẽ hít thở một bầu không khí thoáng đãng hơn, một thị trường rộng mở hơn và tiếp cận được những cơ sở hạ tầng giá rẻ hơn.

4. Đi theo mô hình của Alibaba có phải là chân lý?

Có thể nói trước khi vào VinEcom tôi không chắc họ sẽ chọn đi con đường này nhưng khi là một phần của dự án, tôi ngạc nhiên vì cách tiếp cận cũ kỹ này của họ.

Khi làm Sendo.vn, những founders đầu tiên cũng tính toán cách thức làm theo Tabao.com và Tmall.com của Alibaba. Và chúng tôi nhận ra rằng thực tế thị trường chả có gì giống với Business Plan đó.

Trung Quốc và Việt Nam là hai thị trường rất khác nhau. Những gì diễn ra thành công đối với Alibaba sẽ có thể không xảy ra đối với thị trường TMĐT Việt Nam.

Taobao ra đời với bối cảnh gần như là cuộc chiến tay đôi giữa Taobao và eBay China trong lĩnh vực C2C. Trước đó nhờ sự tin cậy với các doanh nghiệp lớn ở mảng B2B và chính sách giá cả đúng đắn, họ khuất phục eBay China và chiếm lĩnh thị trường. Khi các doanh nghiệp khác “sực tỉnh” thì cuộc chơi đã quá muộn để có thể quay đầu. Ở phân khúc sang hơn, họ vấp phải nhiều khó khăn trong khi TMall đối mặt với sự truy cản của 360Buy và thất bại trong việc “đàn áp” thị trường.

Quay trở lại Việt Nam, TMĐT hiện tại không phải là một chiến trường ba nước như Tam Quốc Chí mà là Chiến Quốc thời tiền Tần với vô số những “ông lớn” chiếm giữ thị phần quan trọng: Sendo.vn, 123mua.vn, Lazada.vn (market place), chotot.vn, vatgia.com, chodientu.vn, hoteal.vn… Thị trường nào là thị trường sẽ dành cho VinEcom?

5. VinEcom sẽ làm sản phẩm gì?

Tôi sẽ viết một bài riêng về sản phẩm mà họ đang làm và những sản phẩm tôi nghĩ là họ cần làm.

Trong bài viết này, tôi nói qua về sự lúng túng khi chọn sản phẩm của họ. Trong ba tuần đó, tôi thấy họ rất khó khăn trong việc định ra mình sẽ phải làm gì. Đâu là mũi đấm thép sẽ xuyên vào thị trường. Đâu là hướng họ sẽ mở ra đầu tiên? Áp lực của con số 1000 tỷ bóp nghẹt họ.

“Chữ Vin trong thời gian đầu tiên sẽ là một lợi thế, nhưng về sau, nó sẽ là một gánh nặng”

Đúng thế thật.

Cái gì gắn với chữ Vin đều phải hoành tráng, to lớn, sáng sủa và chứa đựng đầy sự bất ngờ. Những sản phẩm VinGroup làm ra đến giờ này đều chưa có cái nào đi chệch quỹ đạo đó (VinPearl, VinHomes, VinMec, VinSchool…) Nó nhanh chóng chiếm lĩnh thị trường bằng cách làm hoành tráng và tốt hơn bất cứ đối thủ nào trong lĩnh vực mà nó tham gia. Mặc dù VinGroup có hay không là người đầu tiên tham gia vào lĩnh vực đó! Nhưng nhìn lại xem, tất cả đều xoay quanh hệ sinh thái BDS của VinGroup. VinEcom có tận dụng và tiến vào được hệ sinh thái đó? Có nối tiếp được truyền thống mà những người anh em của mình đã tạo ra.

Những gì đứng sau chữ Vin đều không được tầm thường, nếu nó kéo giá trị của cả hệ thống Vin xuống, nó chắc chắn sẽ bị khai tử (Vin + Deal có phải là sự kết hợp tốt ko? Có phải chữ Deal sẽ làm giá trị của Vin xây dựng bấy lâu lung lay? Có phải VinGroup bắt đầu làm các sản phẩm giá rẻ)

Quá nhiều sự rủi ro cho một sự kết hợp như vậy.

Thế nên việc đợi chờ một sản phẩm gì đó của VinEcom sẽ ra mắt vào tháng 6 này (như lời đồn ban đầu) là một điều rất khó xảy ra. Với bộ khung hiện tại, họ sẽ vẫn còn loay hoay nhiều, sẽ vẫn cần phải ổn định nhân sự và tiếp tục mời gọi những người am hiểu TMĐT về làm cho họ.

Tôi không biết làn sóng thứ hai này có tốt hơn hay không, nhưng có vẻ mọi thứ đang đi đúng hướng.

Chúng ta hãy quay trở lại công việc chính của mình và thôi kì vọng quá nhiều. Một điều kì diệu, nếu có sẽ là câu chuyện của những tháng cuối năm 2014.

Để chốt lại bài viết, tôi sẽ dẫn lại một câu tôi đã nói trong một topic về VinEcom trên eCommerce Group:

“Cuộc chơi của VinEcom bây giờ mới chính thức bắt đầu”