Xác định chiến lược và kế hoạch giảm nghèo bền vững

Trong những chức năng chính của quản lý nhà nước, xác định chiến lược và kế hoạch là chức năng đầu tiên và có vai trò rất quan trọng, bởi nó gắn liền với việc chọn lựa các mục tiêu và phương thức hành động trong tương lai.

Việc xác định chiến lược và kế hoạch GNBV vùng miền núi, CQCT  cần  chú  trọng tính hệ thống và nhất quán trong suốt quá trình xây dựng, tùy từng thời kỳ và đối tượng tiếp nhận mà xây dựng chiến lược, kế hoạch phù hợp.

Thứ nhất, xác định chiến lược GNBV

Như đã biết, để phối hợp tốt nhất hoạt động của các chủ thể kinh tế là phải xác định trước mục tiêu, nhiệm vụ thống nhất. Như vậy, xác định mục tiêu  là một  điều  kiện không thể thiếu được của hoạt động hiệp tác. Vấn đề đặt ra là, sẽ lựa chọn biện pháp nào trong số nhiều biện pháp để đạt tới mục tiêu? Việc xác định các biện pháp hành động, từ đó, lựa chọn được phương án tối ưu để đạt được mục tiêu gọi là xác    định chiến lược. Như vậy,  chiến lược là một chương trình hành động tổng quát, dài  hạn để đạt được mục tiêu đã xác định.

Đối với GNBV vùng miền núi, xác định chiến lược là xác định những mục tiêu  của GNBV; các bước đi giải quyết mục tiêu đó, đồng thời xác định  hệ thống những  tiền đề đảm bảo thực hiện mục tiêu, phù hợp với mỗi bước đi của quá trình.

Chiến lược GNBV vùng miền núi có vai trò sau:

  • Định hướng các hoạt động trong dài hạn và là chỗ dựa vững chắc cho việc thực hiện GNBV vùng miền núi. Nếu không có chiến lược hay chiến lược xa rời, không sát thực tiễn, tức là chiến lược thiếu căn cứ khoa học sẽ làm cho hoạt động ngày càng bị mất phương hướng, chỉ thấy trước mắt không thấy lâu dài, chỉ thấy cục bộ mà không thấy toàn cục. Điều đó dẫn đến quá trình GNBV rất khó thành công.
  • Tạo ra cơ sở để huy động và sử dụng các nguồn lực có hiệu quả nhằm thực hiện GNBV vùng miền núi. Chiến lược đó trước hết phải tập trung khai thác các lợi thế  vùng miền núi phát triển nông, lâm nghiệp để giúp người dân ở các khu vực khó khăn thoát nghèo nhanh và bền vững. Trong thực tế, phần lớn các sai lầm về đầu tư, về  nghiên cứu, triển khai công nghệ, phát triển các nguồn lực… đều có nguồn gốc từ chỗ thiếu vắng hoặc sai lệch trong việc xác định chiến lược

Với vai trò như vậy, việc xác định chiến lược GNBV vùng miền núi rất quan trọng. Xác định chiến lược đúng đắn giúp ta định hướng,  bước đi đúng đắn, phát huy  và sử dụng các nguồn lực trong và ngoài nước có hiệu quả nhất, để thực hiện GNBV vùng miền núi.

Căn cứ vào điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội, thực trạng nghèo của vùng miền  núi trên địa bàn và chương trình GN quốc gia, CQCT xác định mục tiêu GNBV vùng miền núi của địa phương mình, gồm các mục tiêu chung và mục tiêu cụ thể cần đạt  được trong dài hạn, trung hạn và ngắn hạn (10 năm, 5 năm và hàng năm), trong đó,    xác định cụ thể các đối tượng được ưu tiên trong chiến lược phát triển và chương trình GN của tỉnh gồm các nhóm đối tượng vùng miền núi, cần đặc biệt chú ý đến người DTTS,.

Để xây dựng được các mục tiêu tổng quát và cụ thể về GNBV vùng miền núi, CQCT chú ý tới việc lồng ghép các mục tiêu theo hướng tích hợp, bền vững. Việc lựa chọn mục tiêu cũng cần bám sát vào thực tế nghèo vùng miền núi và các nguồn lực sẵn có nhằm đưa ra hệ thống mục tiêu vừa khả thi, vừa đảm bảo được tính thiết thực, liên  kết được các nguồn lực, tạo điều kiện để xác định được phương pháp tiến hành, có khả năng đánh giá được. Các mục tiêu tổng quát được đưa ra không những đáp ứng được  yêu cầu GNBV vùng miền núi, có tính tới các tác động kép, tác động chéo của chiến lược, kế hoạch, chính sách GN vùng miền núi so với chiến lược phát triển KT-XH  chung và ảnh hưởng tới môi trường.

Quy trình hoạch định chiến lược GNBV cần tuân thủ các bước sau:

Bước 1: Xác định và lựa chọn vấn đề trong GNBV. Vấn đề cần giải quyết ở đây được hiểu là mâu thuẫn xuất hiện trong thực tế GN tại địa phương, hoặc nhu cầu thay đổi hoặc duy trì kết quả GN, đòi hỏi cơ quan quản lý nhà nước cấp tỉnh ban hành một chính sách mới để giải quyết những mục tiêu đó. Theo đó, chính quyền địa phương    cấp tỉnh cần tập hợp các bên liên quan và xác định các mục tiêu phối hợp.

Bước 2: Xác định mục tiêu của chiến lược,  từ đó đưa ra những phân tích lồng  ghép, tìm mối liên hệ giữa các mục tiêu và những thay đổi.

Bước 3: Xây dựng và soạn thảo nội dung chiến lược trong đó chú trọng khâu xây dựng các phương án triển khai chiến lược.

Bước 4: Thẩm định và phê duyệt theo đúng thẩm quyền mà luật pháp quy định. Bước 5: Tổ chức thực hiện chiến lược.

Thứ hai, xác định kế hoạch GNBV

Kế hoạch GNBV đóng vai trò quan trọng trong thực hiện GNBV, bởi kế hoạch GNBV xác định các mục tiêu GN trong 1 – 5 năm tới và quyết định cách thức tối ưu nhất để có thể thực hiện được mục tiêu đặt ra.

Do đó, kế hoạch GNBV chính là xác định mục tiêu, cách thức thực hiện mục tiêu, là việc xác định phải làm gì, làm như thế nào và ai sẽ làm trong 1 – 5 năm tới.

Quy trình lập kế hoạch GNBV cần tuân thủ 6 bước sau (Trường Đại học Kinh tế quốc dân, 2000):

Bước 1: Xác định vấn đề thực hiện GNBV trong từng giai đoạn (ngắn hạn, trung hạn, dài hạn) để triển khai ở từng huyện, xã. Căn cứ trên chiến lược GN quốc  gia và tỉnh trong thời kỳ (thường là 5 năm hoặc 10 năm), CQCT cần xác định các vấn đề chính, mâu thuẫn chính trong thực tế GN vùng miền núi, hoặc nhu cầu thay đổi hoặc duy trì kết quả GN; căn cứ vào các mục tiêu tổng quát và cụ thể của chiến lược GN mà tập hợp các bên liên quan và xác định các mục tiêu phối hợp.

Bước 2: Xác định mục tiêu của kế hoạch hành động, trong bước này, để đảm bảo tính khoa học và thực tiễn của mục tiêu kế hoạch, cần thiết phải tham khảo ý kiến của các bên hữu quan như các viện nghiên cứu, hiệp hội, tổ chức dân sự liên quan nhằm tham gia góp ý, hỗ trợ phát triển nghiên cứu liên quan tới kế hoạch hành động;

Bước 3: Xây dựng và soạn thảo nội dung kế hoạch GNBV, trong đó chú trọng   khâu xây dựng các phương án của chính sách. Cơ quan chủ trì, Ban soạn thảo và tổ   biên tập sẽ là nơi thu nhận những ý kiến đóng góp của các bên liên quan cùng với  nguồn đầu vào khác để xây dựng dự thảo kế hoạch. Tiếp đó, sẽ tiến hành lấy ý kiến    của các bên liên quan và đưa ra bản thảo cuối cùng;

Bước 4: Thẩm định và phê duyệt theo đúng thẩm quyền mà luật pháp quy định. Qua quá trình thẩm định, chính quyền địa phương cấp tỉnh sẽ có thể lựa chọn được phương án chính sách tối ưu nhờ vào sự giúp sức của các cơ quan tham mưu đã đánh giá, lựa chọn trên cơ sở phân tích lợi ích (về cả mặt kinh tế – xã hội – môi trường) và   chi phí mà xã hội phải bỏ ra. Việc lựa chọn phương án chính sách tối ưu phải đáp ứng các tiêu chuẩn như: có khả năng thực hiện được mục tiêu hoặc có ảnh hưởng  mạnh  nhất tới mục tiêu của chính sách; tác động tới nguyên nhân gốc rễ của GNBV vùng  miền núi hiện nay; chi phí bỏ ra là thấp nhất; tối đa hóa những ảnh hưởng tích cực và giảm thiểu ảnh hưởng tiêu cực tới cộng đồng, tới nền KT-XH địa phương và tới môi trường;

Bước 5: Tổ chức thực hiện kế hoạch. Trong bước này chú ý cần đưa ra các văn bản hướng dẫn thực hiện cho các cấp tiếp theo (huyện, xã) triển khai trên thực tế;

Bước 6: Giám sát và đánh giá. Cần xây dựng hệ thống chỉ  tiêu  giám sát đánh  giá và thể chế hóa việc tổ chức thực hiện và có sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan chủ trì soạn thảo với các cơ quan nhà nước khác thực hiện hoạt động giám sát đánh giá và báo cáo.

Với vai trò hoạch định chiến lược và kế hoạch GNBV vùng miền núi của CQCT, cần chú ý tới vấn đề tiếp cận đói nghèo trên cơ sở toàn diện, đa chiều, nhằm giải quyết tận gốc căn nguyên chủ yếu của nghèo, hỗ trợ những nhu cần căn bản nhất của người nghèo. Chiến lược và kế hoạch GNBV vùng miền núi cần chú ý về tính định hướng,   vai trò khuyến khích và hỗ trợ giữa các mục tiêu cũng như cần tăng cường phát huy những mặt tốt, hạn chế tính tiêu cực từ cơ chế thị trường để hỗ trợ người nghèo vùng miền núi trong phát triển sản xuất, tiêu thụ sản phẩm…