Xây dựng Định hướng Chiến lược phát triển bền vững ở Việt Nam (Chương trình Nghị sự 21 của Việt Nam)

CTNS 21 của Việt Nam là khung chiến lược để xây dựng các chương trình hành động. Trên cơ sở phân tích thực trạng phát triển của Việt Nam dưới góc độ bền vững, CTNS đã đưa ra những nguyên tắc PTBV, mục tiêu và tầm nhìn dài hạn, các lĩnh vực hoạt động ưu tiên, phương tiện và giải pháp, nhằm đạt được sự PTBV trong thế kỷ XXI.

Dưới đây sẽ lần lượt điểm qua các nét chính được đề cập đến trong CTNS.

1. Những mục tiêu, quan điểm, nguyên tắc trong phát triển bền vững Việt Nam

1.1. Mục tiêu:

Mục tiêu tổng quát trong Chiến lược phát triển kinh tế-xã hội 2001-2010 của Đại hội đại biểu toàn quốc Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ IX là: “Đưa đất nước ra khỏi tình trạng kém phát triển; nâng cao rõ rệt đời sống vật chất, văn hóa, tinh thần của nhân dân; tạo nền tảng để đến năm 2020, Việt Nam cơ bản trở thành một nước công nghiệp.

Nguồn lực con người, năng lực khoa học và công nghệ, kết cấu hạ tầng, tiềm lực kinh tế, quốc phòng, an ninh được tăng cường; thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa được hình thành về cơ bản; vị thế của đất nước trên trường quốc tế được nâng cao”. Quan điểm phát triển trong Chiến lược trên được khẳng định: “Phát triển nhanh, hiệu quả và bền vững, tăng trưởng kinh tế đi đôi với thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường”; “Phát triển kinh tế-xã hội gắn chặt với bảo vệ và cải thiện môi trường, bảo đảm sự hài hòa giữa môi trường nhân tạo với môi trường thiên nhiên, giữ gìn đa dạng sinh học”.

Mục tiêu tổng quát của PTBV là đạt được sự đầy đủ về vật chất, sự giàu có về tinh thần và văn hóa, sự bình đẳng của các công dân và sự đồng thuận của xã hội, sự hài hòa giữa con người và tự nhiên. Phát triển phải kết hợp chặt chẽ, hợp lý và hài hòa được ba mặt là phát triển kinh tế, phát triển xã hội và bảo vệ môi trường.

Mục tiêu PTBV về kinh tế là đạt được sự tăng trưởng ổn định với cơ cấu kinh tế hợp lý, đáp ứng được yêu cầu nâng cao đời sống của nhân dân, tránh được sự suy thoái hoặc đình trệ trong tương lai, tránh để lại gánh nặng nợ nần lớn cho các thế hệ mai sau.

Mục tiêu PTBV về xã hội là đạt được kết quả cao trong việc thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, bảo đảm chế độ dinh dưỡng và chất lượng chăm sóc sức khỏe nhân dân ngày càng được nâng cao, mọi người đều có cơ hội được học hành và có việc làm, giảm tình trạng đói nghèo và hạn chế khoảng cách giàu nghèo giữa các tầng lớp và nhóm xã hội, giảm các tệ nạn xã hội, nâng cao mức độ công bằng về quyền lợi và nghĩa vụ giữa các thành viên và giữa các thế hệ trong một xã hội, duy trì và phát huy được tính đa dạng và bản sắc văn hóa dân tộc, không ngừng nâng cao trình độ văn minh về đời sống vật chất và tinh thần.

Mục tiêu của PTBV về môi trường là khai thác hợp lý, sử dụng tiết kiệm và có hiệu quả tài nguyên thiên nhiên; phòng ngừa, ngăn chặn, xử lý và kiểm soát có hiệu quả ô nhiễm môi trường, bảo vệ tốt môi trường sống; bảo vệ các vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên, khu dự trữ sinh quyển và bảo tồn đa dạng sinh học; khắc phục suy thoái và cải thiện chất lượng môi trường.

1.2. Tám nguyên tắc chính cho phát triển bền vững của Việt Nam:

Để đạt được mục tiêu nêu trên, trong quá trình phát triển chúng ta cần thực hiện những nguyên tắc chính sau đây:

Thứ nhất, con người là trung tâm của PTBV. Đáp ứng ngày càng đầy đủ hơn nhu cầu vật chất và tinh thần của mọi tầng lớp nhân dân, xây dựng đất nước giàu mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh là nguyên tắc quán triệt nhất quán trong mọi giai đoạn phát triển.

Thứ hai, phát triển kinh tế là nhiệm vụ trung tâm của giai đoạn phát triển sắp tới, bảo đảm an ninh lương thực, năng lượng để phát triển bền vững, bảo đảm vệ sinh và an toàn thực phẩm cho nhân dân; kết hợp chặt chẽ, hợp lý và hài hòa với phát triển xã hội; khai thác hợp lý, sử dụng tiết kiệm và hiệu quả tài nguyên thiên nhiên trong giới hạn cho phép về mặt sinh thái và bảo vệ môi trường lâu bền. Từng bước thực hiện nguyên tắc “mọi mặt kinh tế, xã hội và môi trường đều cùng có lợi”.

Thứ ba, bảo vệ và cải thiện chất lượng môi trường là một yếu tố không thể tách rời của quá trình phát triển. Tích cực và chủ động phòng ngừa, ngăn chặn những tác động xấu đối với môi trường do hoạt động của con người gây ra. Cần áp dụng rộng rãi nguyên tắc “người gây thiệt hại đối với tài nguyên và môi trường thì phải bồi hoàn”. Xây dựng hệ thống pháp luật đồng bộ và có hiệu lực về công tác bảo vệ môi trường; chủ động gắn kết và có chế tài bắt buộc lồng ghép yêu cầu bảo vệ môi trường trong việc lập quy hoạch, kế hoạch, chương trình và dự án phát triển kinh tế-xã hội, coi yêu cầu về bảo vệ môi trường là một tiêu chí quan trọng trong đánh giá PTBV.

Thứ tư, quá trình phát triển phải bảo đảm đáp ứng một cách công bằng nhu cầu của thế hệ hiện tại và không gây trở ngại tới cuộc sống của các thế hệ tương lai. Tạo lập điều kiện để mọi người và mọi cộng đồng trong xã hội có cơ hội bình đẳng để phát triển; được tiếp cận tới những nguồn lực chung và được phân phối công bằng những lợi ích công cộng; tạo ra những nền tảng vật chất, tri thức và văn hóa tốt đẹp cho những thế hệ mai sau; sử dụng tiết kiệm những tài nguyên không thể tái tạo lại được; gìn giữ và cải thiện môi trường sống; phát triển hệ thống sản xuất sạch và thân thiện với môi trường; xây dựng lối sống lành mạnh, hài hòa, gần gũi và yêu quý thiên nhiên.

Thứ năm, khoa học và công nghệ là nền tảng và động lực cho công nghiệp hóa, hiện đại hóa, thúc đẩy phát triển nhanh, mạnh và bền vững đất nước. Công nghệ hiện đại, sạch và thân thiện với môi trường cần được ưu tiên sử dụng rộng rãi trong các ngành sản xuất. Trước mắt, cần được đẩy mạnh sử dụng ở những ngành và lĩnh vực sản xuất có tác dụng lan truyền mạnh, có khả năng thúc đẩy sự phát triển của nhiều ngành và lĩnh vực sản xuất khác.

Thứ sáu, PTBV là sự nghiệp của toàn Đảng, các cấp chính quyền, các bộ, ngành và địa phương, của các cơ quan, doanh nghiệp, đoàn thể xã hội, các cộng đồng dân cư và mọi người dân. Phải huy động tối đa sự tham gia của mọi người có liên quan trong việc lựa chọn các quyết định về phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường ở địa phương và trên quy mô cả nước. Bảo đảm cho nhân dân có khả năng tiếp cận thông tin và nâng cao vai trò của các tầng lớp nhân dân, đặc biệt là của phụ nữ, thanh niên, đồng bào các dân tộc ít người trong việc đóng góp vào quá trình ra quyết định về các dự án đầu tư phát triển lớn, lâu dài của đất nước.

Thứ bảy, gắn chặt việc xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ với chủ động hội nhập kinh tế quốc tế để PTBV đất nước. Phát triển các quan hệ song phương và đa phương, thực hiện các cam kết quốc tế và khu vực; tiếp thu có chọn lọc các tiến bộ khoa học công nghệ, tăng cường hợp tác quốc tế để PTBV. Chú trọng phát huy lợi thế, nâng cao chất lượng, hiệu quả, năng lực cạnh tranh. Chủ động phòng ngừa, ngăn chặn các tác động xấu đối với môi trường do quá trình toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế gây ra.

Thứ tám, kết hợp chặt chẽ giữa phát triển kinh tế, phát triển xã hội và bảo vệ môi trường với bảo đảm quốc phòng, an ninh và trật tự an toàn xã hội.

1.3. Các lĩnh vực ưu tiên:

Chương trình Nghị sự cũng đề cập đến 19 lĩnh vực ưu tiên trong chính sách phát triển. Bao gồm: 5 lĩnh vực ưu tiên để phát triển kinh tế, 5 lĩnh vực ưu tiên nhằm phát triển xã hội bền vững và 9 lĩnh vực ưu tiên nhằm phát triển tài nguyên thiên nhiên về môi trường.

Sau đây sẽ lần lượt giới thiệu về các lĩnh vực ưu tiên nói trên.

(i) Những lĩnh vực ưu tiên trong phát triển kinh tế:

+ Duy trì tăng trưởng kinh tế nhanh và ổn định, trên cơ sở nâng cao không ngừng tính hiệu quả, hàm lượng khoa học công nghệ và sử dụng tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên và cải thiện môi trường.

+ Thay đổi mô hình và công nghệ sản xuất, mô hình tiêu dùng theo hướng sạch hơn và thân thiện với môi trường, dựa trên cơ sở sử dụng tiết kiệm các nguồn tài nguyên không tái tạo lại được, giảm tối đa chất thải độc hại và khó phân hủy, duy trì lối sống của cá nhân và xã hội hài hòa và gần gũi với thiên nhiên.

+ Thực hiện quá trình “công nghiệp hóa sạch”, nghĩa là ngay từ ban đầu phải quy hoạch sự phát triển công nghiệp với cơ cấu ngành nghề, công nghệ, thiết bị bảo đảm nguyên tắc thân thiện với môi trường; tích cực ngăn ngừa và xử lý ô nhiễm công nghiệp, xây dựng nền “công nghiệp xanh”.

+ Phát triển nông nghiệp và nông thôn bền vững. Trong khi phát triển sản xuất ngày càng nhiều hàng hóa theo yêu cầu của thị trường, phải bảo đảm vệ sinh, an toàn thực phẩm, bảo tồn và phát triển được các nguồn tài nguyên đất, nước, không khí, rừng và đa dạng sinh học.

+ PTBV vùng và xây dựng các cộng đồng địa phương PTBV.

(ii) Những lĩnh vực ưu tiên trong phát triển xã hội:

+ Tập trung nỗ lực để xóa đói, giảm nghèo, tạo thêm việc làm; tạo lập cơ hội bình đẳng để mọi người được tham gia các hoạt động xã hội, văn hóa, chính trị, phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.

+ Tiếp tục hạ thấp tỷ lệ gia tăng dân số, giảm bớt sức ép của sự gia tăng dân số đối với các lĩnh vực tạo việc làm, y tế và chăm sóc sức khỏe nhân dân, giáo dục và đào tạo nghề nghiệp, bảo vệ môi trường sinh thái.

+ Định hướng quá trình đô thị hóa và di dân nhằm PTBV các đô thị; phân bố hợp

lý dân cư và lực lượng lao động theo vùng, bảo đảm sự phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường bền vững ở các địa phương.

+ Nâng cao chất lượng giáo dục để nâng cao dân trí, trình độ nghề nghiệp thích hợp với yêu cầu của sự nghiệp phát triển đất nước.

+ Phát triển về số lượng và nâng cao chất lượng các dịch vụ y tế và chăm sóc sức khỏe nhân dân, cải thiện các điều kiện lao động và vệ sinh môi trường sống.

(iii) Những lĩnh vực ưu tiên trong sử dụng tài nguyên và bảo vệ môi trường:

+ Chống thoái hóa, thực hiện sử dụng hiệu quả và bền vững tài nguyên đất.

+ Bảo vệ môi trường nước và sử dụng bền vững tài nguyên nước.

+ Khai thác hợp lý và sử dụng tiết kiệm, bền vững tài nguyên khoáng sản.

+ Bảo vệ môi trường biển, ven biển, hải đảo và phát triển tài nguyên biển.

+ Bảo vệ và phát triển rừng.

+ Giảm ô nhiễm không khí ở các đô thị và khu công nghiệp.

+ Quản lý có hiệu quả chất thải rắn và chất thải nguy hại.

+ Bảo tồn đa dạng sinh học.

+ Giảm nhẹ biến đổi khí hậu và hạn chế những ảnh hưởng có hại của biến đổi khí hậu, góp phần phòng, chống thiên tai.

2. Chương trình hành động thực hiện Định hướng Chiến lược phát triển bền vững ở Việt Nam

2.1. Xây dựng và chỉ đạo thực hiện chương trình phát triển kinh tế nhanh và bền vững:

+ Tiếp tục đổi mới nền kinh tế, duy trì khả năng phát triển nhanh và bền vững.

+ Phát triển nhanh, đồng bộ hệ thống thị trường, trên cơ sở tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh cho mọi doanh nghiệp và nhà đầu tư.

+ Tăng tiềm lực và khả năng tài chính quốc gia.

+ Tăng cường hiệu lực của các công cụ chính sách kinh tế vĩ mô, nhằm huy động tốt các nguồn lực phát triển trong nền kinh tế.

+ Hoàn thiện khung pháp lý để hội nhập có hiệu quả.

+ Xây dựng các cơ chế chính sách thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng phát huy hiệu quả trong từng ngành, lĩnh vực và trong toàn bộ nền kinh tế.

2.2. Xây dựng và triển khai thực hiện các chương trình phát triển công nghiệp và thương mại theo hướng bền vững, bao gồm:

+ Đề án đổi mới công nghệ trong các ngành công nghiệp.

+ Đề án phát triển công nghiệp khai thác.

+ Đề án phát triển hệ thống năng lượng.

+ Đề án phát triển công nghiệp chế biến.

+ Chương trình phát triển hệ thống giao thông.

+ Hệ thống dịch vụ và du lịch.

2.3. Xây dựng chương trình phát triển nông nghiệp và nông thôn theo hướng bền vững:

+ Cơ cấu lại sản xuất nông nghiệp và phát triển kinh tế nông thôn theo hướng bền vững.

+ Xây dựng đề án sử dụng hợp lý tài nguyên nông nghiệp và nông thôn.

+ Xây dựng và thực hiện chương trình phát triển thị trường nông thôn, tăng khả năng tiêu thụ nông sản.

2.4. Xây dựng các chương trình phát triển đô thị theo hướng bền vững:

+ Chiến lược phát triển đô thị.

+ Các chính sách và các mô hình quản lý đô thị.

2.5. Xây dựng chương trình phát triển nguồn nhân lực và các vấn đề xã hội theo hướng bền vững:

+ Nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo, nâng cao trình độ dân trí trong các vùng.

+ Xóa đói, giảm nghèo, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội.

+ Tiếp tục giảm mức tăng dân số và tạo thêm việc làm cho người lao động.

+ Phát triển và nâng cao chất lượng công tác chăm sóc sức khỏe, cải thiện các điều kiện lao động và vệ sinh môi trường sống.

+ Nâng cao mức sống của các tầng lớp dân cư.

3 Đánh giá kết quả thực hiện

3.1. Đánh giá chung:

(a) Xây dựng và hoàn thiện hệ thống thể chế nhằm thực hiện Định hướng Chiến lược phát triển bền vững:

(i) Xây dựng và ban hành các văn bản hướng dẫn thực hiện phát triển bền vững, xây dựng và ban hành các chương trình nghị sự 21 ngành và địa phương: Sau khi Định hướng Chiến lược phát triển bền vững ở Việt Nam được Thủ tướng Chính phủ ban hành tại Quyết định số 153/2004/QĐ-TTg, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã ban hành Thông tư số 01/2005/TT-BKH ngày 9/3/2005 hướng dẫn về nội dung Chương trình Nghị sự 21 ở cấp ngành và địa phương, các bước tiến hành xây dựng và triển khai thực hiện. Tính đến cuối năm 2009, một số bộ ngành đã xây dựng Định hướng phát triển bền vững ngành như: công nghiệp, tài nguyên và môi trường, thủy sản, xây dựng. Chương trình Nghị sự 21 của địa phương đã được xây dựng và phê duyệt tại 21 tỉnh/thành phố (Hà Nội, Hải Phòng, Lạng Sơn, Thái Nguyên, Sơn La, Bắc Ninh, Ninh Bình, Yên Bái, Thừa Thiên Huế, Quảng Nam…).

(ii) Xây dựng tổ chức bộ máy để thực hiện Định hướng Chiến lược phát triển bền vững ở Việt Nam:

+ Thành lập Hội đồng Phát triển Bền vững quốc gia: Hội đồng PTBV quốc gia đã được thành lập theo Quyết định số 1032/QĐ-TTg ngày 29/9/2005 của Thủ tướng Chính phủ. Tháng 2/2009, Thủ tướng Chính phủ có Quyết định số 248/QĐ-TTg về việc điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức của Hội đồng PTBV quốc gia, theo đó Hội đồng có chức năng tư vấn, giúp Thủ tướng chỉ đạo tổ chức thực hiện Định hướng Chiến lược phát triển bền vững trong phạm vi cả nước và giám sát, đánh giá việc thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững ở Việt Nam theo Định hướng Chiến lược phát triển bền vững.

+ Thành lập Ban chỉ đạo/Hội đồng PTBV và Văn phòng PTBV tại các bộ, ngành và địa phương: Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã thành lập Văn phòng PTBV tại Quyết định số 685/QĐ-BKH ngày 28/6/2004 để giúp Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư tổ chức và hướng dẫn thực hiện Định hướng Chiến lược phát triển bền vững ở Việt Nam. Theo Quyết định 248/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, Văn phòng PTBV đặt tại Bộ Kế hoạch và Đầu tư là bộ phận giúp việc cho Hội đồng PTBV quốc gia về thư ký và hỗ trợ hành chính. Đến nay, một số bộ ngành (Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Công thương) và 26 địa phương (Thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Lạng Sơn, Thái Nguyên, Sơn La, Bắc Ninh, Hà Nam, Ninh Bình, Thừa Thiên Huế…) cũng đã thành lập Ban chỉ đạo hoặc Hội đồng Phát triển bền vững và Văn phòng Phát triển bền vững để triển khai thực hiện Định hướng Chiến lược phát triển bền vững ở Việt Nam.

(b) Lồng ghép phát triển bền vững vào các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển: Quan điểm phát triển bền vững đã được khẳng định trong Chiến lược Phát triển kinh tế-xã hội 2001-2010 và dự thảo Chiến lược Phát triển kinh tế-xã hội 2011-2020. Kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội 2006-2010 và dự thảo Kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội 2011-2015 cũng đã được xây dựng theo định hướng PTBV, trong đó, gắn kết các mục tiêu, chỉ tiêu kinh tế, xã hội, môi trường. Bộ chỉ tiêu về PTBV cũng đã bước đầu được nghiên cứu, xây dựng. Tuy nhiên, quy hoạch phát triển của một số ngành trong thời gian qua chưa được thực hiện theo hướng PTBV, chưa xem xét, lồng ghép các mục tiêu, nguyên tắc PTBV khi xây dựng quy hoạch.

(c) Truyền thông nâng cao nhận thức và tăng cường năng lực quản lý phát triển bền vững của các cơ quan trung ương và địa phương: Hàng chục hội thảo và lớp tập huấn đã được tổ chức để phổ biến nội dung của Định hướng Chiến lược PTBV cho đội ngũ cán bộ các cơ quan trung ương và địa phương.

Hai Hội nghị toàn quốc về phát triển bền vững được tổ chức vào năm 2004 và năm 2006 tại Hà Nội đã làm cho nhận thức của các cơ quan chính phủ và các nhóm xã hội về phát triển bền vững được nâng cao. Kết quả điều tra trong tháng 10/2010 cho thấy, hầu hết cán bộ quản lý, cán bộ các tổ chức đoàn thể các cấp biết về khái niệm PTBV, đặc biệt là những người hoạt động trong lĩnh vực lập kế hoạch đều biết đến khái niệm này ở các mức độ khác nhau. Một số cơ sở đào tạo đội ngũ cán bộ chủ chốt của bộ máy Nhà nước đã đưa kiến thức về PTBV vào giảng dạy. Các tổ chức đoàn thể, các trường đại học, các phương tiện thông tin đại chúng đã tham gia tích cực vào chiến dịch tuyên truyền PTBV.

Trong công tác tăng cường năng lực cho bộ máy quản lý, do quy mô của hoạt động đào tạo, tập huấn còn quá nhỏ, thời lượng của tập huấn còn ngắn, vì vậy mà nội dung kiến thức chưa sâu. Kết quả đào tạo nâng cao năng lực cho cán bộ quản lý còn hạn chế.

(d) Triển khai thực hiện các sáng kiến và mô hình phát triển bền vững tại các bộ, ngành và địa phương:

Các sáng kiến nhằm thực hiện phát triển bền vững đã và đang được triển khai tại các ngành và địa phương trong thời gian qua. Mô hình doanh nghiệp PTBV đã được xây dựng thí điểm tại Công ty Cổ phần Ắc quy Tia sáng, thuộc Tập đoàn Hóa chất Việt Nam và đã đạt được những thành công nhất định để tiến tới nhân rộng tại các doanh nghiệp khác trong ngành. Tại các địa phương thí điểm, nhiều mô hình trình diễn về PTBV đã được thực hiện và tổng kết để phổ biến cho các địa phương khác.

(e) Theo dõi, giám sát đánh giá về thực hiện phát triển bền vững:

Hiện nay, chúng ta vẫn chưa ban hành một bộ chỉ tiêu PTBV thống nhất từ cấp quốc gia cho đến cấp ngành và địa phương. Trong hệ thống chỉ tiêu kế hoạch 5 năm và hàng năm, đã đưa vào các chỉ tiêu về môi trường để đánh giá. Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 26/2007/CT-TTg ngày 26/11/2007 về việc theo dõi, giám sát, đánh giá tình hình thực hiện các chỉ tiêu kế hoạch về tài nguyên, môi trường và PTBV. Tuy nhiên, việc triển khai thực hiện chỉ thị nêu trên chưa được tốt. Nhìn chung, công tác giám sát, đánh giá và báo cáo về việc thực hiện Chương trình Nghị sự 21 Việt Nam trong thời gian qua chưa được tổ chức một cách hệ thống và hiệu quả.

(g) Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực phát triển bền vững:

Phát triển bền vững là nội dung được lồng ghép trong chiến lược hợp tác phát triển của tất cả các nhà tài trợ. Trong thời gian qua, các tổ chức quốc tế song phương và đa phương (UNDP, SIDA, UNEP, DANIDA) đã hỗ trợ tích cực cho Chính phủ Việt Nam trong việc thực hiện phát triển bền vững.

Đánh giá chung, việc tổ chức thực hiện Định hướng Chiến lược PTBV thời gian qua cho thấy, đã có nhiều hoạt động tích cực để triển khai các nội dung và các giải pháp nêu trong Định hướng. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được nêu trên, vẫn còn những mặt hạn chế, tồn tại, cụ thể:

+ Hệ thống thể chế, văn bản pháp quy về PTBV còn chưa hoàn thiện, cần tiếp tục được củng cố, sửa đổi, bổ sung.

+ Tổ chức triển khai thực hiện Định hướng PTBV (Chương trình Nghị sự 21 của Việt Nam) chưa tốt, các bộ ngành, địa phương chấp hành chưa đầy đủ.

+ Còn thiếu các cơ chế, chính sách hỗ trợ thực hiện PTBV.

+ Nhận thức về PTBV ở tất cả các cấp (kể cả cấp trung ương, cấp chỉ đạo..) còn hạn chế, chưa đầy đủ. Khái niệm về PTBV còn chưa được phổ biến sâu rộng trong cộng đồng.

+ Vẫn chưa ban hành được bộ chỉ tiêu về PTBV thống nhất từ cấp quốc gia cho đến cấp ngành, địa phương.

3.2. Đánh giá tổng quát về tình hình thực hiện phát triển bền vững trong các lĩnh vực thời kỳ 2005-2010:

(a) Các kết quả đã đạt được:

(i) Về kinh tế: Tất cả các ngành, lĩnh vực của nền kinh tế đều có bước phát triển khá. Tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP) bình quân 5 năm ước đạt 7% so với kế hoạch đề ra là 7,5-8%. GDP theo giá thực tế tính theo đầu người năm 2010 dự kiến đạt khoảng 1.162 đô la Mỹ, đưa nước ta ra khỏi nhóm nước đang phát triển có thu nhập thấp. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước tiếp tục được quan tâm. Tất cả các vùng đều đạt và vượt mục tiêu về GDP bình quân đầu người và giảm tỷ lệ hộ nghèo so với kế hoạch đề ra.

(ii) Về xã hội: Các mặt xã hội như công tác xóa đói giảm nghèo, công tác dân số và bảo vệ chăm sóc sức khỏe người dân, giáo dục và tạo việc làm cho người lao động, đều đạt được những thành tựu bước đầu đáng khích lệ. Công tác an sinh xã hội được đặc biệt coi trọng. Tính đến cuối năm 2010, tỷ lệ hộ nghèo dự kiến giảm còn dưới 10% (tương ứng với 1,7 triệu hộ nghèo). Theo ước tính trong 5 năm qua, trên 8 triệu lao động đã được giải quyết việc làm. Chỉ số phát triển con người của Việt Nam tiếp tục tăng: năm 2008, Việt Nam được tăng hạng lên 105/177 nước, với chỉ số HDI đạt 0,733 điểm. Đến nay, các Mục tiêu thiên niên kỷ đều đã đạt được và vượt cam kết với cộng đồng quốc tế.

(iii) Về tài nguyên và môi trường: Hệ thống pháp luật về quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường đang được hoàn thiện theo hướng tiếp cận với các mục tiêu PTBV. Các nguồn lực cho công tác bảo vệ tài nguyên môi trường vì mục tiêu PTBV đã và đang được tăng cường mạnh mẽ. Hợp tác quốc tế về tài nguyên và môi trường thu được nhiều kết quả tốt. Tốc độ gia tăng ô nhiễm đã từng bước được hạn chế. Chất lượng môi trường tại một số nơi, một số vùng đã được cải thiện, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân, cũng như quá trình PTBV của đất nước.

(b) Hạn chế, tồn tại:

(i) Về kinh tế: Chất lượng và hiệu quả của nền kinh tế còn thấp. Tăng trưởng kinh tế chủ yếu theo chiều rộng, thiếu chiều sâu, đặc biệt trong lĩnh vực sử dụng tài nguyên không tái tạo. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế chưa đồng đều và chưa phát huy thế mạnh trong từng ngành, từng vùng, từng sản phẩm. Năng suất lao động xã hội thấp hơn nhiều so với các nước trong khu vực. Sự tăng trưởng kinh tế còn dựa một phần quan trọng vào vốn vay bên ngoài.

(ii) Về xã hội: Tình trạng tái nghèo ở một số vùng khó khăn có chiều hướng gia tăng. Giải quyết việc làm chưa tạo được sự bứt phá, chưa tạo được nhiều việc làm bền vững.

Cơ cấu dân số biến động mạnh, mất cân bằng giới tính khi sinh ngày càng nghiêm trọng. Công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân còn nhiều bất cập; sản xuất, quản lý và sử dụng thuốc chữa bệnh còn nhiều yếu kém, thiếu sót. Hệ thống giáo dục quốc dân chưa đồng bộ, chất lượng giáo dục còn thấp so với yêu cầu phát triển của đất nước.

(iii) Về tài nguyên và môi trường: Các vấn đề môi trường như ô nhiễm môi trường đất, nước, không khí nhiều nơi còn nặng nề; suy giảm đa dạng sinh học; khai thác khoáng sản và quản lý chất thải rắn đang gia tăng, gây bức xúc trong nhân dân. Hệ thống chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường còn chưa đồng bộ. Lực lượng cán bộ làm công tác quản lý Nhà nước về tài nguyên và môi trường còn thiếu về số lượng, yếu về chất lượng. Nhận thức về bảo vệ môi trường và PTBV ở các cấp, các ngành và nhân dân chưa đầy đủ. Tình trạng vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường, quản lý tài nguyên vẫn đang diễn ra tương đối phổ biến.

4. Định hướng phát triển cho giai đoạn tới

4.1. Định hướng phát triển tổng quát:

Để thực hiện PTBV đất nước giai đoạn 2011-2020, cần xem xét một cách toàn diện mức độ bền vững của phát triển kinh tế, phát triển xã hội (văn hóa, y tế, giáo dục đào tạo, khoa học công nghệ) và môi trường. Định hướng PTBV giai đoạn 2011-2020 phải đảm bảo duy trì mức tăng và xu hướng gia tăng ổn định, liên tục, nhất là đối với các chỉ tiêu về tăng trưởng kinh tế, việc làm, năng suất lao động, hiệu suất sử dụng vốn đầu tư…, cũng như phải đảm bảo duy trì mức giảm và xu hướng giảm ổn định, liên tục, nhất là đối với các chỉ tiêu về tiêu tốn năng lượng, tai nạn giao thông, tệ nạn xã hội, tỷ lệ đói nghèo, tỷ lệ thất nghiệp, diện tích đất bị thoái hóa, ô nhiễm môi trường…

4.2. Các lĩnh vực ưu tiên nhằm phát triển bền vững trong giai đoạn 2011-2020 (19 lĩnh vực được xác định trong Chương trình Nghị sự 21):

(a) Lĩnh vực kinh tế:

(i) Duy trì tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững: Tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững là nhu cầu cấp bách của những nền kinh tế chậm phát triển như Việt Nam, nhằm rút ngắn khoảng cách với các nền kinh tế đã phát triển. Chuyển nền kinh tế từ tăng trưởng chủ yếu theo chiều rộng sang phát triển chủ yếu theo chiều sâu, trên cơ sở sử dụng có hiệu quả các thành tựu khoa học và công nghệ tiên tiến để tăng năng suất lao động và nâng cao sức cạnh tranh của các sản phẩm hàng hóa và dịch vụ, nâng cao hiệu quả của nền kinh tế nói chung và hiệu quả của vốn đầu tư nói riêng. Xây dựng hệ thống hạch toán kinh tế môi trường và đưa thêm môi trường và các khía cạnh xã hội vào khuôn khổ hạch toán tài khoản quốc gia.

(ii) Chuyển đổi mô hình sản xuất và tiêu dùng theo hướng thân thiện với môi trường: Khuyến khích áp dụng công nghệ sản xuất sạch hơn và thân thiện với môi trường, công nghệ sử dụng ít năng lượng, nguyên liệu. Xây dựng văn hóa tiêu dùng văn minh, hài hòa và thân thiện với thiên nhiên. Áp dụng các chính sách điều chỉnh những hành vi tiêu dùng không hợp lý.

(iii) Thực hiện “công nghiệp hóa sạch”: Quy hoạch sự phát triển công nghiệp với cơ cấu ngành nghề, công nghệ, thiết bị, bảo đảm nguyên tắc thân thiện với môi trường; tích cực ngăn ngừa và xử lý ô nhiễm công nghiệp, xây dựng nền “công nghiệp xanh”.

Những tiêu chuẩn môi trường cần được đưa vào danh mục tiêu chuẩn thiết yếu nhất để lựa chọn các ngành nghề khuyến khích đầu tư, công nghệ sản xuất và sản phẩm, quy hoạch các khu công nghiệp, khu chế xuất và xây dựng các kế hoạch phòng ngừa, ngăn chặn, xử lý và kiểm soát ô nhiễm. Ưu tiên phát triển các ngành công nghiệp sạch, thân thiện với môi trường.

(iv) Phát triển nông nghiệp, nông thôn bền vững: Nông, lâm, ngư nghiệp là lĩnh vực cung cấp lương thực, thực phẩm cơ bản, thiết yếu cho cuộc sống con người, bảo đảm an ninh lương thực quốc gia và góp phần xuất khẩu. Việc áp dụng các thành tựu khoa học công nghệ mới về giống, quy trình canh tác và chế biến sản phẩm để phát triển nông nghiệp và phát triển kinh tế nông thôn, giải quyết việc làm và tăng thu nhập theo hướng bền vững là yêu cầu bức thiết hiện nay.

(v) Phát triển bền vững các vùng và địa phương: Chiến lược phát triển vùng phải vừa tập trung ưu tiên phát triển trước các vùng kinh tế trọng điểm, có khả năng bứt phá và dẫn dắt sự phát triển, lại vừa phải chú ý tới việc hỗ trợ các vùng kém phát triển và có điều kiện khó khăn hơn, nhằm tạo ra một sự cân đối nhất định trong phát triển không gian. Từng bước thu hẹp khoảng cách về xã hội và tiến tới giảm bớt sự chênh lệch về kinh tế trong những năm sau này. Các vùng phát triển kinh tế trọng điểm sẽ đóng vai trò là đầu tàu, là động cơ lôi kéo các vùng miền núi, vùng sâu, vùng xa có điều kiện khó khăn hơn.

(b) Lĩnh vực xã hội:

(vi) Đẩy mạnh công tác xóa đói, giảm nghèo, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội: Tiếp tục đẩy mạnh công tác xóa đói, giảm nghèo; giảm bớt sự chênh lệch về mức sống của các vùng, các nhóm xã hội; thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội bằng cách tập trung vào các hoạt động hỗ trợ, tạo điều kiện cho người nghèo, hộ nghèo có tư liệu và phương tiện để sản xuất, phát triển kinh tế thông qua chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu cây trồng, vật nuôi có giá trị kinh tế cao, phát triển sản xuất hàng hóa, trợ giúp việc học chữ và học nghề.

(vii) Tiếp tục hạ thấp tỷ lệ gia tăng dân số, tạo thêm việc làm, xây dựng và phát triển gia đình Việt Nam: Việt Nam có quy mô dân số lớn, tỷ lệ tăng dân số tự nhiên cao, mật độ dân số cao, nhất là các vùng đồng bằng và đô thị, lực lượng lao động dồi dào, trẻ, có tính năng động cao trong hoạt động kinh tế. Vì vậy, việc đảm bảo mức tăng dân số hợp lý, giải quyết việc làm là yếu tố quyết định để phát huy yếu tố con người, nguồn nhân lực trong phát triển kinh tế, làm ổn định và lành mạnh hóa xã hội, đáp ứng nhu cầu bức xúc của nhân dân. Xây dựng và phát triển gia đình Việt Nam bền vững, hạnh phúc là một trong những mục tiêu xã hội mang tính chiến lược.

(viii) Định hướng quá trình đô thị hóa và di dân, nhằm phát triển bền vững các đô thị, phân bố hợp lý dân cư và lao động theo vùng: Quá trình đô thị hóa đang diễn ra với tốc độ nhanh, quy mô lớn. Các đô thị giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong sự nghiệp phát triển kinh tế, xã hội, văn hóa, bảo đảm an ninh, quốc phòng và bảo vệ môi trường. Vì vậy, cùng với phát triển nông thôn theo hướng hiện đại, phải đặc biệt chú ý đến phát triển đô thị hợp lý, trong đó có việc khuyến khích phát triển các thành phố quy mô trung bình và nhỏ; giảm bớt sự khác biệt giữa các vùng, khu vực nông thôn với thành thị, giữa các cộng đồng dân cư và tạo sự hòa nhập xã hội bền vững.

(ix) Nâng cao chất lượng giáo dục để nâng cao dân trí và trình độ nghề nghiệp thích hợp với yêu cầu của sự phát triển đất nước: Đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp giáo dục, đào tạo, nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho thế hệ trẻ, tăng cường tính thực tiễn, kỹ năng thực hành, năng lực tự học, coi trọng kiến thức xã hội và nhân văn, bổ sung những thành tựu khoa học và công nghệ hiện đại, phù hợp với khả năng tiếp thu của học sinh và tiếp cận trình độ giáo dục phổ thông ở các nước trong khu vực và thế giới. Huy động toàn xã hội, toàn dân đóng góp xây dựng nền giáo dục, đa dạng hóa các loại hình giáo dục và đào tạo, mở rộng các nguồn tài chính, khai thác mọi nguồn lực trong xã hội để phát triển giáo dục.

(x) Phát triển về số lượng và nâng cao chất lượng các dịch vụ chăm sóc sức khỏe, cải thiện điều kiện lao động và vệ sinh môi trường sống: Củng cố và tăng cường hệ thống y tế theo hướng đa dạng hóa các loại hình phục vụ và xã hội hóa lực lượng tham gia, nhưng các cơ sở y tế công phải đóng vai trò chủ đạo. Thiết lập hệ thống cung cấp các dịch vụ chăm sóc sức khỏe toàn diện, tập trung vào việc cung cấp các dịch vụ y tế cơ bản và các dịch vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu. Cải thiện, nâng cấp cơ sở vật chất, điều kiện làm việc của các trạm y tế xã, phường; đào tạo các nhân viên y tế cộng đồng, các kỹ thuật viên y tế để bảo đảm cho họ có khả năng tiến hành tốt các công việc chữa bệnh, chăm sóc sức khỏe và triển khai các hoạt động y tế dự phòng. Cải thiện điều kiện lao động và vệ sinh môi trường sống ở mọi vùng đất nước.

(c) Lĩnh vực môi trường:

(xi) Chống thoái hóa, sử dụng hiệu quả và bền vững tài nguyên đất: Thoái hóa đất

đang là xu thế phổ biến đối với nhiều vùng rộng lớn ở Việt Nam, đặc biệt là vùng đồi núi, nơi tập trung hơn 3/4 quỹ đất. Các dạng thoái hóa đất chủ yếu là: xói mòn, rửa trôi, đất có độ phì nhiêu thấp và mất cân bằng dinh dưỡng, đất chua hóa, mặn hóa, phèn hóa, bạc màu, khô hạn và sa mạc hóa, đất ngập úng, lũ quét, đất trượt và sạt lở, đất bị ô nhiễm. Sự suy thoái môi trường đất kéo theo sự suy thoái các quần thể động, thực vật và chiều hướng giảm diện tích đất nông nghiệp trên đầu người đã đến mức báo động. Vì vậy, cần sử dụng hiệu quả và bền vững tài nguyên đất, để đảm bảo cho cả thế hệ hiện nay lẫn những thế hệ mai sau có một môi trường sinh sống bảo đảm.

(xii) Bảo vệ môi trường nước và sử dụng bền vững tài nguyên nước: Tăng cường quản lý Nhà nước về tài nguyên nước và xây dựng ý thức sử dụng hợp lý, tiết kiệm tài nguyên nước – một loại tài nguyên ngày càng trở nên khan hiếm. Xây dựng và thực hiện các chương trình, dự án quản lý tổng hợp các lưu vực sông, các vùng đầu nguồn, nước ngầm.

(xiii) Khai thác hợp lý và sử dụng tiết kiệm, bền vững tài nguyên khoáng sản: Khoáng sản là loại tài nguyên không tái tạo được, nên việc khai thác hợp lý và sử dụng tiết kiệm, bền vững các nguồn tài nguyên thiên nhiên nói chung và tài nguyên khoáng sản nói riêng là nội dung không thể thiếu trong chương trình PTBV của quốc gia, là một nội dung cần được ưu tiên, bao gồm các hoạt động về khai thác hợp lý và sử dụng tiết kiệm, có hiệu quả tài nguyên khoáng sản, trong đó sử dụng tiết kiệm là chủ đạo. So với nhiều nước trên thế giới và trong khu vực, Việt Nam có những lợi thế quan trọng về tài nguyên khoáng sản. Nếu biết bảo vệ, khai thác và sử dụng hợp lý, bền vững nguồn tài nguyên này thì chúng sẽ trở thành một lợi thế trong cạnh tranh quốc tế cả trong hiện tại và tương lai lâu dài.

(xiv) Bảo vệ môi trường biển, ven biển, hải đảo và phát triển tài nguyên biển: Việt Nam có hơn 3.300 km bờ biển. Vùng đặc quyền kinh tế biển của Việt Nam rộng khoảng 1 triệu km2, gấp 3 lần lãnh thổ trên đất liền. Vùng ven biển là nơi tập trung cao các hoạt động kinh tế và xã hội, nơi đây tập trung gần 60% dân số, khoảng 50% đô thị lớn và quan trọng và hầu hết các khu công nghiệp lớn của cả nước. Việc thực hiện những mục tiêu của Chiến lược biển Việt Nam đến năm 2020 và những nhiệm vụ được xác định trong Chương trình hành động của Chính phủ về Chiến lược biển Việt Nam đến năm 2020 một cách nhất quán, nghiêm túc là việc làm thiết thực, góp phần đảm bảo PTBV đất nước trong những năm sắp tới.

(xv) Bảo vệ và phát triển rừng: Rừng ở Việt Nam có đặc trưng cơ bản là rừng nhiệt đới, rất phong phú chủng loài thực vật, động vật, giá trị sinh khối và đa dạng sinh học cao. Rừng có ý nghĩa đặc biệt quyết định đối với việc đảm bảo gìn giữ môi trường nước, môi trường đất. Vì vậy, cần tiếp tục nghiên cứu, ban hành các chính sách phát triển và bảo vệ rừng hiệu quả trong thời kỳ tới.

(xvi) Giảm ô nhiễm không khí ở các đô thị và khu công nghiệp: Trong quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa, hiện tượng ô nhiễm không khí ở các khu công nghiệp tập trung và các đô thị đã xuất hiện với mức độ đáng báo động. Ô nhiễm bụi trong không khí ở các khu công nghiệp thường vượt tiêu chuẩn cho phép từ 1,5-3 lần. Vì vậy, cần có biện pháp đủ mạnh để khống chế và cải thiện tình trạng ô nhiễm không khí ở các đô thị và khu công nghiệp, ngăn chặn nguy cơ phát tán ô nhiễm không khí trên diện rộng.

(xvii) Quản lý có hiệu quả chất thải rắn và chất thải nguy hại: Những chất phế thải có nguồn gốc công nghiệp, như chất dẻo, nhựa, kim loại, dư lượng hóa chất khó phân hủy, tuy chưa trở thành vấn đề bức xúc, nhưng đang có xu hướng tăng lên nhanh chóng. Vấn đề rác thải bắt đầu xuất hiện ở những vùng có mật độ dân số đông đúc. Vì vậy, việc quản lý, thu gom và xử lý các chất thải rắn và chất thải nguy hại đang là vấn đề môi trường cấp bách phải giải quyết.

(xviii) Bảo tồn đa dạng sinh học: Việt Nam nằm trong vùng nhiệt đới và được xem là một trong 10 trung tâm có mức đa dạng sinh học cao trên thế giới. Đa dạng sinh học Việt Nam được thể hiện ở độ phong phú về thành phần loài sinh vật, số loài đặc hữu cao, nhiều loài mới đối với thế giới, kể cả các loài thú lớn đã được phát hiện trong thời gian gần đây, ở độ đa dạng về các nguồn gen, đồng thời còn được thể hiện ở sự đa dạng các kiểu cảnh quan và các hệ sinh thái tiêu biểu. Việc bảo tồn đa dạng sinh học đang đặt ra nhiều nhiệm vụ mới phải giải quyết trong nhiệm vụ PTBV.

(xix) Giảm thiểu tác động và thích nghi với biến đổi khí hậu, phòng chống thiên tai:

Sự thay đổi khí hậu trên quy mô toàn cầu và ở các khu vực trên thế giới do hoạt động của con người đang và sẽ tác động tiêu cực tới nhiều lĩnh vực phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường. Cần tăng cường và nâng cao năng lực dự báo, thích nghi và khắc phục trước các diễn biến mới về thời tiết, khí hậu và giảm nhẹ tác động, thiệt hại của các thảm họa tự nhiên.

4.3. Giải pháp:

Phát triển bền vững là phát triển vì con người, do con người. Vì vậy, cần huy động lực lượng, sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị, với sự tham gia của từng người dân, biến tư duy PTBV đất nước thành hành động thường nhật, cụ thể của mỗi người, vì chất lượng cuộc sống hôm nay và mai sau của cá nhân mình, gia đình mình, cộng đồng mình và cả nước.

Để thực hiện tư tưởng này, trong giai đoạn đến 2020, tập trung trước hết vào các nhóm giải pháp cụ thể sau:

(a) Nâng cao hơn nữa nhận thức về phát triển bền vững đất nước:

Phát triển bền vững ngày nay đã trở thành nhận thức chung, là yêu cầu mang tính thời đại, đã được nguyên thủ của các quốc gia và các tổ chức quốc tế nhất trí cam kết, thông qua và long trọng tuyên bố trong Tuyên ngôn Thiên niên kỷ, “như những nền tảng thiết yếu cho một thế giới hòa bình, thịnh vượng và công bằng hơn”.

Để nâng cao hơn nữa nhận thức về PTBV đất nước, các nghị quyết của các cấp ủy Đảng cần thể hiện rõ tinh thần của PTBV trong các nội dung có liên quan. Trên cơ sở đó, chỉ đạo, giám sát việc tổ chức thực hiện các mục tiêu đề ra.

Mở các đợt tuyên truyền, vận động các tầng lớp nhân dân (thông qua các tổ chức chính trị xã hội như Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Hội LHPN VN, Đoàn TNCS HCM, Công đoàn, các hiệp hội nghề nghiệp, các tổ chức phi chính phủ…), dưới nhiều hình thức phong phú, bằng mọi kênh thông tin, kể cả lồng ghép những thông tin cần thiết vào các chương trình giảng dạy cho học sinh ở các trường phổ thông, nhằm cho làm cho mọi người hiểu rõ những nội dung thiết thực của PTBV và tự giác tham gia vào các hoạt động vì lợi ích thiết thân của họ.

(b) Nâng cao chất lượng quản trị quốc gia đối với phát triển bền vững đất nước:

Quan triệt tư tưởng PTBV là “sự phát triển có thể đáp ứng được những nhu cầu hiện tại mà không ảnh hưởng, tổn hại đến những khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai…” (Ủy ban Môi trường và Phát triển Thế giới: Báo cáo Brundtland – Tương lai chung của chúng ta, 1987), việc nâng cao hơn nữa chất lượng quản trị quốc gia đốivới PTBV đất nước có ý nghĩa quyết định đối với việc hoàn thành các mục tiêu cụ thể nêu trên. Vì quan điểm PTBV đã được xác định là tư tưởng xuyên suốt, nhất quán của Chiến lược phát triển kinh tế-xã hội 10 năm tới, nên cần huy động sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị: sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Đảng; sự quản lý của Nhà nước; sự chỉ đạo thực hiện của Chính phủ; sự phối hợp chặt chẽ của các bộ, ngành và các địa phương; sự tham gia tích cực của các tổ chức chính trị-xã hội; vai trò chủ động và thiết thực của các doanh nghiệp cũng như sự hưởng ứng vì lợi ích thiết thân của mỗi người dân.

Để nâng cao chất lượng quản trị quốc gia đối với PTBV đất nước, về phía quản lý Nhà nước cần:

+ Hoàn thiện hệ thống luật pháp, cơ chế chính sách theo hướng rà soát lại hệ thống luật và các văn bản dưới luật hiện hành: thiếu thì làm mới, khuyết thì bổ sung.

+ Nâng cao chất lượng văn bản pháp luật. Thí điểm cải cách cách thức xây dựng luật và các văn bản dưới luật.

+ Xây dựng các chương trình hành động, các dự án đầu tư liên quan đến PTBV.

+ Đổi mới và tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát việc triển khai thực hiện các chính sách, chương trình, dự án đầu tư liên quan đến PTBV.

+ Đổi mới công tác đánh giá kết quả thực hiện chính sách PTBV.

+ Có chế tài xử lý vi phạm và khen thưởng rõ ràng, nghiêm minh, minh bạch.

(c) Nâng cao vai trò của các doanh nghiệp trong phát triển bền vững:

Trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh, các doanh nghiệp là những chủ thể chủ yếu thực hiện các nhiệm vụ PTBV, bao gồm cả khía cạnh xã hội lẫn môi trường. Vì vậy, cần đề cao vai trò của các doanh nghiệp, khuyến khích những sáng kiến thực tiễn, thiết thực góp phần giải quyết những vấn đề xã hội và môi trường ngay từ trong phạm vi các doanh nghiệp.

(d) Đào tạo nhân lực:

Để thực hiện PTBV đất nước, điều cốt yếu nhất là ở nguồn nhân lực. Các nhà quản lý, các nhà khoa học, các nhà kinh doanh và mọi người lao động đều phải quán triệt quan điểm về PTBV, có hiểu biết ngày càng sâu sắc về PTBV. Vì vậy, việc đào tạo nhân lực về quản lý và thực hiện các nhiệm vụ về PTBV, trong đó, đặc biệt chú ý đội ngũ cán bộ làm công tác nghiên cứu khoa học và ứng dụng các thành tựu khoa học công nghệ vì sự nghiệp PTBV.

(e) Tăng cường huy động và sử dụng hiệu quả nguồn vốn cho việc đảm bảo phát triển bền vững:

Việc huy động và sử dụng hiệu quả nguồn vốn là điều kiện quan trọng đảm bảo thực hiện PTBV. Vì vậy, cùng với các nguồn vốn từ ngân sách Nhà nước, cần huy động các nguồn vốn từ các doanh nghiệp, từ nhân dân để hình thành các quỹ phục vụ trực tiếp cho việc giải quyết những vấn đề kinh tế, xã hội và môi trường.

(g) Mở rộng hợp tác quốc tế:

Mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực trao đổi thông tin, khoa học công nghệ, phát triển những ngành kinh tế môi trường (công nghệ xử lý chất thải, công nghệ tiêu tốn ít năng lượng, phát thải ít CO2, công nghệ tái chế rác thải…); phối hợp giải quyết những vấn đề toàn cầu và khu vực (liên quốc gia), như giảm phát thải CO2, ô nhiễm nguồn nước, không khí, khai thác rừng, đập thủy điện, những vấn đề xã hội như di dân, xuất khẩu lao động, v.v… Chủ động và tích cực tham gia cùng cộng đồng quốc tế giải quyết những vấn đề liên quan đến môi trường, cứu trợ nhân đạo, phòng chống dịch bệnh, thiên tai…

4.4. Tổ chức thực hiện:

Sau khi Định hướng phát triển bền vững Việt Nam giai đoạn 2011-2020 được phê duyệt, cần tiếp tục triển khai các công việc cụ thể sau:

(a) Hội đồng Phát triển Bền vững quốc gia tổ chức nghiên cứu, tham mưu giúp Chính phủ trong công tác chỉ đạo, điều hành việc thực hiện Định hướng phát triển bền vững Việt Nam giai đoạn 2011-2020.

(b) Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, địa phương nghiên cứu, tổ chức việc xây dựng Chương trình hành động quốc gia về PTBV Việt Nam giai đoạn 2011-2020, trong đó, phân công nhiệm vụ cụ thể cho các bộ, ngành, địa phương; đảm bảo nguồn lực thực hiện các nhiệm vụ, đề xuất danh mục các chương trình ưu tiên và các dự án hợp tác quốc tế.

(c) Các bộ, ngành, địa phương căn cứ vào Định hướng này và Chương trình hành động quốc gia về PTBV Việt Nam giai đoạn 2011-2020 để xây dựng các chương trình hành động phát triển bền vững của bộ, ngành, địa phương mình.

(d) Bộ Thông tin và Truyền thông, các phương tiện thông tin đại chúng tổ chức tuyên truyền sâu rộng trong cán bộ, nhân dân về tinh thần của Định hướng chiến lược PTBV.

(e) Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, địa phương tổ chức nghiên cứu đánh giá sơ kết kết quả thực hiện hàng năm và tổng kết 5 năm thực hiện Định hướng PTBV, báo cáo Thủ tướng và đề xuất việc điều chỉnh, bổ sung các chính sách cần thiết.